Lý do Mỹ phong tỏa Hormuz vốn đang bị Iran phong tỏa

Tuyên bố được ông Donald Trump đưa ra trên mạng xã hội ngày 12.4. Theo kế hoạch từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lệnh phong tỏa eo biển có thể bắt đầu từ 10h sáng thứ Hai 13.4 (giờ Mỹ, tức 21h ngày 13.4 giờ Việt Nam), áp dụng với mọi tàu ra vào các cảng của Iran. Dù vậy, Washington khẳng định vẫn đảm bảo tự do hàng hải đối với các tuyến không liên quan trực tiếp đến Iran.

Động thái này lập tức làm dấy lên câu hỏi: Vì sao Washington muốn “đóng cửa” một tuyến đường mà chính họ liên tục yêu cầu Iran phải mở?

Thực tế, eo biển Hormuz không hoàn toàn bị khóa. Iran đang áp dụng một hình thức kiểm soát linh hoạt: Cho phép một số tàu chở dầu đi qua nhưng thu phí, có thông tin lên tới 2 triệu USD mỗi chuyến.

Quan trọng hơn, Tehran vẫn duy trì xuất khẩu dầu của chính mình. Theo dữ liệu thị trường, sản lượng xuất khẩu của Iran vẫn đạt trung bình khoảng 1,85 triệu thùng/ngày - thậm chí tăng nhẹ so với trước đó.

Điều này biến Hormuz thành một “nút thắt có điều kiện”: Không đóng hoàn toàn nhưng đủ để tạo áp lực lên thị trường và các quốc gia phụ thuộc dầu Trung Đông.

Trong bối cảnh đó, lời đe dọa phong tỏa của ông Trump mang ý nghĩa chiến lược rõ ràng: Nếu Mỹ thực sự khóa chặt Hormuz, dòng tiền từ dầu mỏ - nguồn tài chính chủ lực của Iran - có thể bị bóp nghẹt.

Đây là đòn bẩy mà Washington lâu nay chưa dám sử dụng triệt để. Lý do rất đơn giản: Nếu chặn luôn cả dầu Iran, giá dầu toàn cầu có thể bùng nổ.

Chính vì vậy, trong suốt thời gian căng thẳng, Hải quân Mỹ vẫn “ngó lơ có chọn lọc”, cho phép tàu chở dầu Iran đi qua nhằm giữ nguồn cung không bị đứt gãy hoàn toàn.

Thậm chí, hồi tháng 3, Mỹ còn cấp phép tạm thời cho Iran bán lượng dầu tồn kho trên các tàu chở dầu - một động thái hiếm hoi giúp thị trường hạ nhiệt.

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ áp đặt trừng phạt dầu mỏ đối với Iran. Nhưng chính quyền Tổng thống Trump gần đây lại nới lỏng một phần, giải phóng khoảng 140 triệu thùng dầu - tương đương nhu cầu toàn cầu trong hơn 1 ngày.

Động thái này tạo ra nghịch lý: Iran vừa bị trừng phạt, vừa được “mở đường” bán dầu. Không chỉ vậy, Tehran còn bán dầu với giá cao hơn chuẩn giá dầu Brent, thu về lợi nhuận đáng kể.

Áp lực từ giá xăng tăng cao trong nước buộc Mỹ phải cân bằng giữa hai mục tiêu gây sức ép lên Iran và giữ ổn định thị trường năng lượng.

Chính quyền Tổng thống Trump đã thử nhiều biện pháp để hạ nhiệt giá năng lượng, như xả kho dự trữ dầu chiến lược, nới lỏng trừng phạt dầu Nga, thậm chí gián tiếp hợp thức hóa một phần dầu Iran.

Nhưng giờ đây, việc đe dọa phong tỏa Hormuz cho thấy, Nhà Trắng sẵn sàng chấp nhận rủi ro lớn hơn, đẩy giá dầu tăng để buộc Iran xuống thang.

Theo CNN, đây là một canh bạc nguy hiểm. Nếu Hormuz thực sự bị phong tỏa toàn diện, thị trường dầu mỏ có thể rơi vào cú sốc mới, kéo theo lạm phát và bất ổn kinh tế toàn cầu.

Nói cách khác, đòn siết Iran của ông Trump cũng có thể trở thành “con dao hai lưỡi” - vừa gây áp lực lên đối thủ, vừa khiến chính nước Mỹ và thế giới phải trả giá.