Giá năng lượng khó hạ nhiệt sau ngừng bắn Mỹ - Iran

Để đáp trả các cuộc tấn công, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải then chốt vận chuyển khoảng 20% nguồn dầu khí toàn cầu từ Trung Đông sang châu Á và châu Âu. Việc gián đoạn này, cùng với thiệt hại cơ sở hạ tầng năng lượng tại một số quốc gia Vùng Vịnh, đã khiến giá năng lượng và các sản phẩm liên quan như heli tăng mạnh. Chuỗi cung ứng phân bón cũng bị ảnh hưởng, kéo theo tác động tới hoạt động nông nghiệp.

Hệ quả lan rộng khiến người tiêu dùng toàn cầu, đặc biệt tại các nước đang phát triển ở châu Á và châu Phi, chịu áp lực lớn từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung và giá cả leo thang. Dù lệnh ngừng bắn đã được thiết lập, khả năng thị trường nhanh chóng ổn định vẫn là dấu hỏi lớn.

Rockford Weitz, giáo sư tại Đại học Tufts, cho rằng còn quá sớm để xác định thời điểm thị trường trở lại bình thường, nhấn mạnh cần có dòng chảy hàng hóa ổn định và có thể dự đoán qua eo biển Hormuz. Trước xung đột, mỗi ngày có khoảng 120-140 tàu đi qua tuyến này, nhưng trong tuần qua, con số giảm xuống chỉ còn 5 tàu vào thứ Tư và 7 tàu vào thứ Năm.

Ông Weitz nhận định đây là “sự gián đoạn lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu”, đồng thời cho rằng việc khôi phục hoàn toàn phụ thuộc vào sự phối hợp của các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc, Nga và các nước trong khu vực.

Một số lo ngại cũng xuất hiện quanh thông tin Iran có thể thu phí tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz và chi phí bảo hiểm tăng cao. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã lên tiếng phản đối động thái này. Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng khoản phí ước tính khoảng 2 triệu USD mỗi tàu không phải yếu tố chính đẩy giá dầu tăng, mà vấn đề cốt lõi vẫn là việc đảm bảo tàu có thể lưu thông.

Theo Usha Haley, Giáo sư danh dự W Frank Barton về kinh doanh quốc tế tại Đại học bang Wichita, những dấu hiệu căng thẳng vẫn tiếp diễn ngay sau khi ngừng bắn được công bố. Tình hình càng phức tạp khi một số quốc gia như Iraq phải tạm dừng sản xuất do hạn chế về lưu trữ, làm gián đoạn thêm nguồn cung.

Theo bà Haley, quá trình khôi phục có thể kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng, trong khi thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) có thể mất từ 3 đến 6 tháng để cân bằng trở lại nếu điều kiện thuận lợi.

Tác động kinh tế toàn cầu cũng đang hiện rõ. Kristalina Georgieva, Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế, ngày 9/4 cảnh báo tổ chức này sẽ hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu từ mức 3,3% trong thời gian tới, cho rằng đà tăng trưởng sẽ chậm lại ngay cả khi hòa bình được duy trì.

Trong bối cảnh đó, Rachel Ziemba, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm An ninh Mỹ mới, nhận định rủi ro nguồn cung từ vùng Vịnh vẫn ở mức cao, đồng nghĩa giá dầu sẽ duy trì trên mức trước xung đột. Dù một phần nguồn cung bị gián đoạn có thể sớm được khôi phục, tác động này chỉ mang tính tạm thời và phụ thuộc lớn vào việc lệnh ngừng bắn có được duy trì và mở rộng hay không.

Triển vọng vẫn còn nhiều bất định, đặc biệt liên quan tới Iraq - quốc gia có thể sản xuất ít nhất 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày nhưng đang bị hạn chế do vấn đề lưu trữ. Nếu hoạt động được nối lại, nguồn cung có thể cải thiện, song rủi ro an ninh và sự thiếu chắc chắn của thỏa thuận ngừng bắn khiến tương lai sản xuất vẫn chưa rõ ràng.