Đổi mới mô hình tăng trưởng, thúc đẩy mục tiêu GDP 2 con số

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị rất cao để Việt Nam đạt được mục tiêu đến năm 2045 là nước phát triển, thu nhập cao.

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 của Việt Nam được đưa ra trên nền tảng mức tăng trưởng cao hơn 8% của năm trước, đòi hỏi một “cú hích” mạnh mẽ và toàn diện, bao gồm thương mại vượt trội, đầu tư quy mô lớn và tiêu dùng nội địa bền bỉ.

“Cỗ xe tam mã” gồm xuất khẩu - đầu tư - tiêu dùng đã tạo nền tảng cho tăng trưởng cao của kinh tế Việt Nam suốt nhiều năm qua.

Tuy nhiên, khi mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động giá rẻ và khai thác đất đai dần tiệm cận giới hạn, chính “cỗ xe tam mã” này đang đứng trước yêu cầu phải làm mới, nhằm đáp ứng một chu kỳ tăng trưởng cao hơn và bền vững hơn.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 được xác định là năm khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới, triển khai các định hướng lớn cho chặng đường 2026-2030.

Mục tiêu tăng trưởng cao trên 10% năm 2026 đặt ra thách thức lớn, đòi hỏi Việt Nam phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và năng suất, tức là giải quyết những "nút thắt" cốt lõi để tạo động lực dài hạn cho nền kinh tế.

“Mô hình tăng trưởng kinh tế tập trung vào định lượng, trong khi mô hình phát triển tập trung nhiều hơn vào định tính.

Mô hình tăng trưởng thường tập trung vào những con số rất cụ thể như tăng trưởng GDP, thu nhập bình quân đầu người. Trong khi mô hình phát triển mang tính bao trùm hơn với chỉ số phát triển về con người, phát triển về xã hội, trong đó có cả chỉ tiêu về tăng trưởng GDP và thu nhập bình quân đầu người”, TS Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho biết.

Theo ông Lực, mô hình tăng trưởng thông thường có 3 yếu tố quan trọng: Lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (chỉ số đo lường hiệu quả sử dụng toàn bộ các yếu tố đầu vào (vốn, lao động).

Năm 2025 chứng kiến sự cải tiến về chất lượng tăng trưởng khi năng suất lao động tăng khoảng 6,8%, từ mức 5,7% của năm 2024. Năng suất các nhân tố tổng hợp đóng góp 47% cho tăng trưởng kinh tế, trong khi năm 2024 chỉ là 44%.

“Rõ ràng mô hình tăng trưởng đang có những cải thiện nhất định, song nếu muốn tăng trưởng hai con số, muốn tăng trưởng nhiều hơn về chất trong khi những nguồn đầu vào như vốn, đất đai, lao động đang có những giới hạn nhất định thì dứt khoán phải đổi mới mô hình tăng trưởng, ít nhất trong 5 năm tới”, TS Cấn Văn Lực khẳng định.

Và nền tảng để chuyển đổi mô hình tăng trưởng để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, cũng như trong nhiều năm tới thì điều kiện tiên quyết là ổn định kinh tế vĩ mô. Bởi có ổn định mới có thể phát triển và ngược lại phát triển để tăng tính ổn định của nền kinh tế.

TS Cấn Văn Lực cũng lưu ý vấn đề liên quan ổn định kinh tế vĩ mô trong đó với lạm phát, tỷ giá, nợ công, nợ nước ngoài, thâm hụt ngân sách… phải đảm bảo giữ vững.

"Cái giá phải trả khi mất ổn định kinh tế vĩ mô là rất lớn. Ví dụ tăng trưởng 10% song lạm phát lên đến 7% thì người dân thực hưởng chỉ khoảng 3%, khi đó người dân sẽ thấy tăng trưởng cao sẽ không có nhiều ý nghĩa”, TS Cấn Văn Lực phân tích.

Bà Phạm Thị Ngọc Thủy - Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) - đánh giá, một trong những điểm nghẽn lớn nhất cho quá trình chuyển đổi nằm ở tư duy nhận thức của doanh nghiệp.

“Trong khoảng thời gian dài, mô hình tăng trưởng của doanh nghiệp chủ yếu theo mô hình cũ dựa trên vốn, lao động giá rẻ và đất đai. Mô hình này dường như đã ở mức tới hạn”, bà Thủy nói và nhấn mạnh vấn đề đặt ra là làm thế nào để thay đổi về chất trong một doanh nghiệp và tạo ra sự liên kết giữa các doanh nghiệp.