Ưu đãi công nghiệp văn hóa phải có trọng tâm, tránh dàn trải ngân sách

Sáng 10/11, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế

Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) cho rằng muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh phải nhận diện đúng nguồn lực và có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế.

Dự thảo Luật định nghĩa: 'Công nghiệp văn hóa là các ngành tạo ra sản phẩm kết hợp yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ'. Tuy nhiên, cách định nghĩa này có thể khiến các sản phẩm thủ công truyền thống và nghệ thuật dân gian – vốn chưa ứng dụng công nghệ hoặc chưa xác lập quyền sở hữu trí tuệ – bị hiểu là nằm ngoài phạm vi điều chỉnh.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng, lấy giá trị văn hóa và sáng tạo làm nền tảng. Công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ là những công cụ để gia tăng giá trị, không phải điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp.

Dự thảo đã mở ra hướng đi mới khi cho phép dùng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, làm tài sản đảm bảo, đồng thời hỗ trợ định giá và giao dịch. Tuy nhiên, tài sản sáng tạo chỉ thực sự trở thành nguồn vốn khi có dữ liệu giao dịch, cơ sở xác định giá và năng lực xử lý tài sản; trong khi quy định về sàn giao dịch phải đến ngày 1/8/2028 mới có hiệu lực.

Do đó, đại biểu đề nghị cần bổ sung cơ chế công khai dữ liệu giá giao dịch và đồng bộ lộ trình triển khai các công cụ này.

Về cơ chế ưu đãi, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã yêu cầu có chính sách ưu đãi vượt trội về đất đai và miễn, giảm thuế thu nhập cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa. Tuy nhiên, dự thảo hiện tại vẫn chưa cụ thể hóa được chính sách thuế riêng cho nhóm đối tượng này.

Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị giao Chính phủ xác định các ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, bám sát danh mục trọng tâm của Nghị quyết 80 để bổ sung ưu đãi thuế. Đối với các khoản hỗ trợ từ ngân sách (như chi phí sản xuất), cần gắn chặt với kết quả đầu ra và giá trị gia tăng mang lại.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo cần giải trình rõ cơ sở ấn định mức trần hỗ trợ tài chính tối đa là 30% tổng chi phí.

Vấn đề nguồn lực cũng bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra ước tính ngân sách thực hiện đã giảm mạnh từ mức 100.000 tỷ đồng trong hồ sơ ban đầu xuống còn khoảng 34.490 tỷ đồng nhưng chưa được giải trình thỏa đáng.

Đáng chú ý, khoản chi lớn nhất (khoảng 9.033 tỷ đồng) dành cho hạ tầng kết nối các cụm, khu lại có hệ số huy động vốn thấp nhất (chỉ khoảng 1,5 lần). Vì vậy, đại biểu đề nghị cần lượng hóa đầy đủ, bóc tách rõ nguồn ngân sách trung ương và địa phương. Đặc biệt, chỉ nên rót vốn hỗ trợ hạ tầng kết nối khi đã có cam kết từ nhà đầu tư thứ cấp nhằm tránh tình trạng ưu đãi dàn trải.

Dự thảo Luật mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào, nhưng cần tránh quá mở rộng phạm vi phát triển công nghiệp văn hóa.

Đề xuất giao cấp xã quản lý không gian văn hóa cộng đồng

Góp ý cho dự thảo luật, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) đề nghị làm rõ hơn quy định phân cấp, phân quyền trong quản lý và sử dụng không gian văn hóa cộng đồng.

Theo đại biểu, dự thảo hiện giao UBND cấp tỉnh quy định thủ tục sử dụng không gian văn hóa, nhưng lại chưa giao thẩm quyền tổ chức thực hiện cụ thể cho UBND cấp xã. Trong khi đó, các không gian như công viên, vỉa hè thường xuyên được tận dụng để tổ chức lễ, Tết, phố đi bộ hay biểu diễn nghệ thuật.

Bên cạnh đó, về phân cấp bố trí nguồn lực, đại biểu Phạm Văn Hòa lưu ý cần đánh giá sát sao năng lực và ngân sách của từng địa phương. Việc giao quá nhiều nhiệm vụ quan trọng mà không tính đến khả năng vốn đối ứng sẽ dễ dẫn đến rủi ro trong quá trình triển khai thực hiện.