Quản lý thuế hộ kinh doanh: Lộ trình thúc đẩy hộ kinh doanh phát triển bền vững!

Chính sách thuế ngày càng sát với thực tiễn

Gần đây, có ý kiến cho rằng các quy định mới về thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ làm tăng gánh nặng cho người nộp thuế. Tuy nhiên, nếu nhìn trong tổng thể các chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, có thể thấy đây là bước thay đổi cần thiết, nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của hộ kinh doanh, đặc biệt là khu vực nhỏ lẻ, chứ không phải biện pháp siết chặt nhằm gia tăng nguồn thu.

Trên thực tế, trong giai đoạn vừa qua, hộ kinh doanh đã và đang là một trong những thành phần kinh tế năng động, góp phần thúc đẩy an sinh xã hội và tạo công ăn việc làm và ổn định đời sống nhân dân. Dù vậy, theo thống kê, trong vòng 3 năm từ 2022 - 2025, cả nước có khoảng từ 3 - 4 triệu hộ kinh doanh (với hơn 2 triệu hộ kinh doanh khai thuế ổn định) nhưng số thu từ hộ kinh doanh chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước.

Có thể thấy rằng bức tranh này phản ánh đúng thực tế hai vấn đề đang tồn tại của khu vực hộ kinh doanh: vấn đề thứ nhất, đó là lực lượng kinh tế đông đảo, linh hoạt và có vai trò xã hội rất lớn; vấn đề thứ hai, đó là do đặc trưng chủ yếu là quy mô nhỏ và siêu nhỏ, mức độ chuẩn hóa quản trị - sổ sách - dữ liệu còn hạn chế, nên khả năng mở rộng quy mô, nâng năng suất và đóng góp bền vững cho kinh tế - xã hội vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Mặc dù phương thức quản lý thuế khoán trong thời gian qua đã góp phần đơn giản hóa thủ tục, phù hợp với điều kiện quản lý và mức độ phát triển của nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ, song thực tiễn cũng cho thấy cơ chế này dần bộc lộ những giới hạn nhất định:

Một là, mức thuế khoán mang tính ấn định, phụ thuộc đánh giá chủ quan, khó phản ánh đúng hoạt động sản xuất kinh doanh. Chính vì vậy, một trong những yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị là việc chấm dứt thuế khoán từ năm 2026.

Hai là, việc chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp chính là yêu cầu tất yếu theo đúng xu hướng của thời đại, khắc phục những hạn chế tồn tại của phương thức quản lý thuế khoán trước đây đối với hộ kinh doanh, nhằm tạo điều kiện và dư địa để phát triển khu vực kinh tế tư nhân - không chỉ phù hợp với thông lệ quản lý hiện đại, mà còn tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh công bằng, bình đẳng hơn.

Nhằm hiện thực hóa chủ trương lớn này, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi, từ việc triển khai đồng bộ các giải pháp tổ chức thực hiện, tăng cường hướng dẫn - tập huấn - truyền thông để hộ kinh doanh kịp thời tiếp cận và làm quen với phương thức quản lý mới cho đến việc hoàn thiện pháp lý về chính sách thuế, chính sách quản lý thuế nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Đối với quá trình cải cách chính sách thuế và chính sách quản lý, một trong những điểm then chốt chính, đó là “nâng mức ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng, không phải nộp thuế thu nhập cá nhân” đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Ngày 10/12/2025, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi, Luật Quản lý thuế sửa đổi với nhiều chính sách thuế được sửa đổi, bổ sung. Hai luật này có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo quy định tại luật mới, mức doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh là từ 500 triệu đồng/năm. Đây là một thay đổi rất quan trọng với hộ kinh doanh bởi ngưỡng doanh thu chịu thuế theo quy định hiện hành đối với cá nhân, hộ kinh doanh là 100 triệu đồng.

Điểm đáng chú ý, khi áp dụng mức doanh thu chịu thuế 500 triệu đồng/năm, dự kiến sẽ có khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh không phải nộp thuế, chiếm khoảng 90% trên tổng số hộ kinh doanh. Chính phủ ước tính, tổng số thuế giảm (bao gồm cả thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng) là khoảng 11.800 tỷ đồng.

Mặt khác, đối với các hộ kinh doanh đáp ứng các điều kiện về quy mô, ghi nhận sổ sách, chứng từ theo quy định cũng sẽ được áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập thực tế thay vì chỉ áp dụng theo tỷ lệ % trên doanh thu, giúp phản ánh sát thực hiệu quả kinh doanh. Đồng thời, nguyên tắc không hồi tố đã được cơ quan thuế khẳng định: doanh thu kê khai theo quy định mới từ năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ để truy thu hay xử lý lại nghĩa vụ thuế khoán của các năm trước.

Chuyên nghiệp hoá hoạt động kinh doanh cá thể

Nghị định 68 không đơn thuần là một thay đổi về chính sách thuế mà còn là tín hiệu cho quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh cá thể. Trong bối cảnh đó, các hộ kinh doanh cần chuẩn bị một số bước quan trọng như xây dựng hệ thống quản lý hóa đơn và chứng từ đầu vào. Khi áp dụng phương pháp tính theo lợi nhuận, các khoản chi phí chỉ được khấu trừ nếu có chứng từ hợp lệ. Nếu hệ thống chứng từ yếu, số thuế phải nộp có thể tăng đáng kể.

Thêm vào đó, cần chủ động dự báo doanh thu vào giai đoạn cuối năm, đặc biệt là quý IV. Việc dự báo này giúp chủ hộ nhận biết sớm khả năng chạm ngưỡng 3 tỷ đồng để chuẩn bị cho thay đổi phương pháp tính thuế của năm sau.

Đặc biệt, nên duy trì trao đổi thường xuyên với cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Do Nghị định 68 vẫn cần thêm các văn bản hướng dẫn chi tiết, việc cập nhật thông tin chính thức sẽ giúp hạn chế các rủi ro pháp lý.

Theo bà Lê Thị Chinh, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ (Cục Thuế) cho biết từ năm 2026, công tác quản lý thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh sẽ có bước chuyển quan trọng khi chính thức áp dụng cơ chế tự tính, tự khai và tự nộp thuế. Đây là mô hình quản lý hiện đại, chuyển trách nhiệm xác định nghĩa vụ thuế sang người nộp thuế, qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng và tiệm cận chuẩn quản lý thuế quốc tế.

Để hỗ trợ hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu tiếp cận phương thức mới, Cục Thuế đã biên soạn và phát hành cuốn “Sổ tay hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế”. Tài liệu này không chỉ giúp tra cứu các quy định pháp luật mà còn đóng vai trò như một cẩm nang thực hành, hỗ trợ hộ kinh doanh chủ động kiểm soát nghĩa vụ thuế, hạn chế sai sót trong kê khai và tạo tâm lý yên tâm khi mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Như vậy, Nghị định 68 đang đặt ra một lộ trình mới cho khu vực hộ kinh doanh tại Việt Nam. Việc quản lý dựa trên số liệu doanh thu và chi phí thực tế sẽ dần trở thành chuẩn mực. Trong dài hạn, sự thay đổi này không chỉ giúp tăng tính minh bạch của hệ thống thuế mà còn tạo nền tảng để nhiều hộ kinh doanh phát triển lên mô hình doanh nghiệp một cách bền vững.

Tạo bệ phóng để khu vực hộ kinh doanh phát triển

Nhằm đáp ứng yêu cầu thúc đẩy hộ kinh doanh “lớn lên” để thích ứng và phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh mới, một trong những chủ trương đã được thể chế hóa tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15, theo đó miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm liên tục đối với doanh nghiệp thành lập mới từ hộ, cá nhân kinh doanh (tính từ năm đầu tiên phát sinh thu nhập chịu thuế), giúp hộ kinh doanh giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu chuyển đổi, tạo dư địa mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ổn định.

Việc này đã cho thấy định hướng nhất quán của Nhà nước là thông qua các chính sách thuế như giãn, giảm, miễn, hoãn thuế mà trước đó chỉ dành cho khối doanh nghiệp, nay áp dụng cho hộ kinh doanh để bảo vệ các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, yếu thế và tạo điều kiện khuyến khích khu vực này phát triển bền vững.

Như vậy, Nhà nước đã thông qua các hình thức hỗ trợ về chính sách thuế để tạo sự công bằng với các thành phần kinh tế khác theo định hướng “ai kinh doanh lời nhiều thì nộp thuế nhiều, lời ít nộp ít”, hình thức này đã khắc phục được yếu tố “cào bằng” theo doanh thu ước tính như thuế khoán cũ.

Đây là bước cải cách mạnh mẽ thể hiện đúng tinh thần “khoan thư sức dân” để hỗ trợ tài chính thông qua giải pháp thuế cho hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ và thúc đẩy chuyển đổi đối với hộ kinh doanh quy mô lớn nhằm tạo điều kiện cho mọi đối tượng hộ kinh doanh có điều kiện để phát triển bền vững.