Nghị quyết 71-NQ/TW: Đổi mới cơ chế quản trị đại học, đáp ứng yêu cầu mới

* Đưa đại học thành nơi dẫn dắt đổi mới

Trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang nền kinh tế tri thức, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, chất lượng giáo dục đại học quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết 71-NQ/TW khẳng định yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học nhằm đáp ứng bối cảnh mới, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện mô hình quản trị đại học hiện đại, phát huy tính tự chủ, nâng cao trách nhiệm giải trình, bảo đảm công khai, minh bạch nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Các chuyên gia cho rằng đại học cần trở thành trung tâm kiến tạo tri thức và dẫn dắt đổi mới. Theo Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đại học không thể đứng ngoài mà phải trở thành hạt nhân giữ vai trò trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đại học không chỉ dừng lại ở chức năng đào tạo và nghiên cứu, mà cần trở thành trung tâm chuyển giao các công nghệ chiến lược phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đại học này sẵn sàng đảm nhận vai trò “đầu mối” trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xuất phát từ chính năng lực nội tại và sứ mệnh của một đại học quốc gia. Với hệ thống 8 trường đại học thành viên, hơn 100.000 sinh viên cùng đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia có thế mạnh về khoa học cơ bản và các công nghệ mũi nhọn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được xác định là một mắt xích trọng yếu trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ.

Vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng được nhấn mạnh tại Chương trình Phát triển Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh thuộc nhóm cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á giai đoạn 2026-2030, với tầm nhìn đến năm 2045 trở thành hệ thống đại học nghiên cứu hàng đầu khu vực, theo Quyết định số 129/QĐ-TTg ngày 19/1/2026.

Theo đó, chương trình thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030 với mục tiêu tổng quát đến năm 2030, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh thuộc nhóm cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á, là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, góp phần kiến tạo động lực tăng trưởng, không gian phát triển mới, nhanh và bền vững cho đất nước, nhất là vùng Đông Nam Bộ.

Tầm nhìn đến năm 2045, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trở thành hệ thống đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á, có ít nhất 4 ngành được xếp hạng trong nhóm 50 của bảng xếp hạng quốc tế uy tín; là nơi hội tụ nhân tài và lan tỏa tri thức, văn hóa Việt Nam.

Là một trong những thương hiệu đại học của Việt Nam có tên trên các bảng xếp hạng đại học uy tín của thế giới, Trường Đại học Tôn Đức Thắng xây dựng kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW hướng tới mục tiêu trở thành đại học định hướng nghiên cứu, tự chủ toàn diện, hội nhập quốc tế sâu rộng, góp phần thực hiện đột phá chiến lược về nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.



Tiến sỹ Đồng Sĩ Thiên Châu, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, đây không chỉ là lộ trình nâng tầm trường trở thành đại học nghiên cứu hiện đại, tự chủ và hội nhập, mà còn là nền tảng để Trường Đại học Tôn Đức Thắng tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, trở thành mô hình đại học công lập hiện đại, vận hành theo chuẩn quốc tế, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp giáo dục - đào tạo trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.

Cụ thể, đến năm 2030 Trường Đại học Tôn Đức Thắng nằm trong nhóm 200 đại học tốt nhất/hàng đầu Châu Á và thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới trong một số lĩnh vực theo bảng xếp hạng quốc tế uy tín; phấn đấu trở thành đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế vào năm 2037, thuộc tốp 100 đại học hàng đầu thế giới ở một số lĩnh vực vào năm 2045.

*Đại học thực thi tự chủ thực chất

Tự chủ đại học được coi là trụ cột của đổi mới giáo dục, là điều kiện để các trường phát triển theo định hướng chiến lược, nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng không gian nghiên cứu và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Theo phân tích của Tiến sỹ Trần Ngọc Anh và Tiến sỹ Bùi Thanh Xuân (Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh), việc thực thi tự chủ đại học theo Luật Giáo dục đại học 2012 và Luật sửa đổi 2018 mang lại những chuyển biến bước đầu, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa quy định pháp luật và thực tiễn vận hành tại các trường.

Nhiều trường chưa đủ năng lực quản trị, chưa có cơ chế kiểm soát nội bộ hiệu quả, thiếu mô hình tài chính bền vững và đặc biệt là trách nhiệm giải trình chưa được thực hiện đầy đủ. Nghị định 99/2019/NĐ-CP dù đã tạo hành lang pháp lý nhưng còn vướng mắc trong triển khai, nhất là trong vấn đề tài chính - tài sản và cơ chế Hội đồng trường.

Nghị quyết 71-NQ/TW yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học; nhấn mạnh quản trị đại học là điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ, bởi mô hình quản trị hiện nay chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế tri thức. Nhiều cơ quan chủ quản vẫn can thiệp sâu vào hoạt động nhà trường, cơ chế tổ chức - tài chính thiếu linh hoạt, Hội đồng trường chưa vận hành thực quyền, trong khi chuyển đổi số và hiện đại hóa quản trị chưa được triển khai đồng bộ.

“Tự chủ đại học là xu thế tất yếu, phù hợp quy luật phát triển của giáo dục đại học hiện đại. Đổi mới thể chế là đột phá trọng tâm, quyết định thành bại của tự chủ. Mô hình quản trị hiện đại và Hội đồng trường thực quyền là then chốt, trong khi nguồn lực tài chính - nhân sự quyết định tính bền vững. Văn hóa đại học và trách nhiệm giải trình là giá trị cốt lõi, đảm bảo tự chủ không biến thành tùy tiện”, Tiến sỹ Trần Ngọc Anh và Tiến sỹ Bùi Thanh Xuân nhấn mạnh: Kinh nghiệm quốc tế từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore khẳng định vai trò quyết định của thể chế, quản trị và giám sát chất lượng. Để triển khai thành công đến năm 2030-2035, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ bốn nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình quản trị, phát triển nguồn lực và xây dựng văn hóa trách nhiệm.

Nhiều nhà nghiên cứu, quản lý giáo dục đánh giá, Nghị quyết 71-NQ/TW đánh dấu bước chuyển quan trọng khi yêu cầu đổi mới căn bản cơ chế quản trị đại học và thực thi tự chủ một cách thực chất, thay vì hình thức. Đây không chỉ là yêu cầu về giáo dục, mà còn là nhiệm vụ chiến lược nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường sức cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.

Thạc sỹ Đỗ Thị Kiều Trinh và Thạc sỹ Trần Thị Phương Ly (Trường Đại học Luật, Đại học Huế) nhận định: Tự chủ đại học là xu hướng phát triển tất yếu của giáo dục đại học hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh của các cơ sở giáo dục đại học. Tuy nhiên, việc mở rộng quyền tự chủ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với trách nhiệm giải trình, nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và chất lượng.



Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, cùng với việc được trao quyền tự chủ thực chất về học thuật, tổ chức và tài chính, các cơ sở giáo dục đại học cần nâng cao tinh thần chủ động, sáng tạo và trách nhiệm giải trình; chủ động xây dựng chiến lược phát triển, mạnh dạn thí điểm các mô hình quản trị tiên tiến; không chỉ mở rộng quy mô đào tạo, mà còn chuẩn hóa mô hình quản trị, chương trình học thuật và nghiên cứu theo khung quốc tế, tăng cường gắn kết với doanh nghiệp, cộng đồng và năng lực dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo./.

Hoàng Liên Sơn