Cuộc cách mạng chuyển đổi số trong công tác thi hành án dân sự

Đây không chỉ là một sản phẩm công nghệ, mà là biểu tượng của một phương thức quản trị mới trong lĩnh vực tư pháp – nơi mỗi quyết định, mỗi quy trình, mỗi tương tác với người dân đều được đặt trong môi trường số, có thể giám sát theo thời gian thực và được bảo đảm bằng thể chế pháp luật.

*Động lực tất yếu

Những năm gần đây, hệ thống thi hành án dân sự phải đối mặt với áp lực chưa từng có. Số lượng vụ việc và khối lượng tiền phải thi hành liên tục gia tăng; nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng có giá trị đặc biệt lớn, liên quan đến hàng chục nghìn người. Cùng với đó, việc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tổ chức hệ thống thi hành án dân sự theo mô hình “một cấp” tại địa phương đặt ra yêu cầu rất mới về quản lý, điều hành.

Do đó, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Đây không đơn thuần là việc “đưa hồ sơ lên máy tính”, mà là cuộc thay đổi căn bản tư duy quản lý và cách thức tổ chức thi hành án: vận hành dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm; chỉ đạo theo thời gian thực thay vì dựa vào báo cáo giấy; công khai, minh bạch tối đa quy trình để giảm sai sót và hạn chế tiêu cực; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm để nâng cao chất lượng phục vụ.

Từ ngày 1/7/2025, hệ thống thi hành án dân sự được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối chỉ đạo: cấp trung ương chỉ còn Cục Quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp; ở địa phương, 63 Cục thi hành án dân sự cấp tỉnh được tổ chức lại thành 34 cơ quan thi hành án dân sự tỉnh, thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Đây là bước chuyển lớn chưa từng có trong lịch sử tổ chức thi hành án dân sự – một quyết định cải cách mang tính bước ngoặt.

Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi nêu rõ, cần nhìn nhận rằng, đứng trước một cuộc cải cách lớn như tổ chức hệ thống thi hành án dân sự theo mô hình ‘một cấp’ tại địa phương, không thể không có những xáo động nhất định, xuất hiện tâm lý e ngại đổi mới. Mô hình ‘một cấp’ tại địa phương không chỉ được lựa chọn vì thuận tiện mà là bắt buộc phải thay đổi để vươn lên”.

Tuy nhiên, tinh gọn bộ máy mới chỉ là “một nửa” của cải cách. Khi cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo nhiều Phòng thi hành án dân sự khu vực trên địa bàn rộng, nếu vẫn vận hành theo phương thức thủ công, mô hình mới khó bảo đảm thông suốt. Chuyển đổi số vì thế trở thành điều kiện tiên quyết – “mạch máu” của bộ máy tinh gọn, chuyển từ điều hành bằng giấy tờ sang quản trị bằng dữ liệu, giám sát theo thời gian thực và minh bạch hóa toàn bộ quy trình.

Đây cũng là sự cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên mới – trong đó xác định chuyển đổi số là giải pháp đột phá để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng công tác thi hành án dân sự.

*Thể chế mở đường cho công nghệ

Để chuyển đổi số phát huy hiệu quả bền vững, ngành thi hành án dân sự không thể chỉ dựa vào hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Quan trọng hơn là phải có hành lang pháp lý đủ mạnh để công nghệ trở thành phương thức vận hành hợp pháp, chính danh và lâu dài.

Bước tiến mang tính quyết định là việc Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) ngày 05/12/2025. Luật mới thể chế hóa kịp thời các chủ trương cải cách tư pháp và chuyển đổi số của Đảng, bổ sung nhiều quy định đưa chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc trong hoạt động thi hành án. Đặc biệt, một số nội dung về chuyển đổi số có hiệu lực sớm từ ngày 20/01/2026, thay vì chờ đến 01/7/2026 – thể hiện tinh thần cải cách quyết liệt: không chờ đủ điều kiện hoàn hảo mới hành động.

Từ đây, chấp hành viên và cơ quan thi hành án dân sự có nền tảng pháp lý vững chắc để khai thác dữ liệu điện tử, giảm phụ thuộc vào phương thức yêu cầu giấy tờ truyền thống qua trung gian. Đó là bước đột phá về thể chế, mở đường cho việc triển khai thống nhất nền tảng số thi hành án dân sự trên toàn quốc – không chỉ như một giải pháp công nghệ, mà như một phương thức quản trị mới.

Với vị thế là địa phương lớn nhất cả nước, đơn vị đi đầu về ứng dụng công nghệ, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh được Bộ Tư pháp giao triển khai thí điểm một số phân hệ của Nền tảng số (biên lai điện tử, quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án) và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) thi hành án dân sự.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thực tiễn khối lượng thi hành án rất lớn buộc chúng tôi phải đi trước một bước; chuyển đổi số là giải pháp tất yếu để tăng minh bạch, kiểm soát quy trình và bảo đảm quyền lợi người dân.

Tại Hà Nội, việc thí điểm phần mềm giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự – lần đầu triển khai trên phạm vi cả nước – được đánh giá là bước đi đột phá. Theo Trưởng thi hành án dân sự Thành phố Hà Nội Phạm Văn Dũng: Thực tiễn cho thấy, phần mềm hỗ trợ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo cơ quan Thi hành án, tạo thuận lợi cho chấp hành viên trong xử lý nghiệp vụ, giảm áp lực hành chính và tăng tính chuẩn hóa. Đối với người dân, việc tra cứu thông tin, theo dõi tình trạng xử lý vụ việc trở nên thuận tiện hơn, góp phần nâng cao niềm tin vào hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự”.

*Thành tựu bước đầu, khí thế mới

Từ chủ trương đúng đắn đến hành động quyết liệt, khí thế chuyển đổi số đã lan tỏa mạnh mẽ trong toàn hệ thống thi hành án dân sự, trở thành phong trào thi đua thực chất: thi đua hoàn thành nhiệm vụ bằng công nghệ, bằng kỷ cương và minh bạch. Máy tính thay cuốn sổ tay; chữ ký số thay bút ký truyền thống; dữ liệu điện tử thay cho hồ sơ giấy chất chồng; nền tảng số thay cho những cuộc điện thoại hỏi – báo – nhắc công việc.

Đồng hành cùng hệ thống thi hành án dân sự trong xây dựng và vận hành nền tảng số, đại diện Tập đoàn FPT khẳng định, chuyển đổi số trong lĩnh vực thi hành án không đơn thuần là bài toán kỹ thuật, mà là quá trình tái cấu trúc phương thức quản lý và vận hành.

Ông Nguyễn Hoàng Minh, Tổng Giám đốc FPT IS, Tập đoàn FPT, cho biết: Hệ thống nền tảng số được thiết kế trên cơ sở giải pháp Make in Vietnam, bám sát quy trình nghiệp vụ thực tiễn, bảo đảm tuân thủ pháp luật. Đơn vị không áp đặt công nghệ, mà lấy nhu cầu quản lý của cơ quan Thi hành án và sự thuận tiện của người dân làm trung tâm. Có thể nói, ngành thi hành án dân sự là đơn vị tiên phong đang làm chủ một nền tảng chuyển đổi số hiện đại, toàn trình.

Mặc dù mới triển khai trong thời gian ngắn, kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận: đến cuối năm 2025, 100% quyết định thi hành án được ban hành điện tử bằng phần mềm tích hợp AI; hơn 613.968 biên lai điện tử được phát hành, tương đương 32.853 tỷ đồng chỉ sau 5 tháng. Quy trình nghiệp vụ được số hóa, minh bạch trên môi trường mạng; thời gian xử lý rút ngắn khoảng 30%, thủ tục hành chính giảm tới 80%.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi khẳng định: Chuyển đổi số trong thi hành án dân sự không còn là nhiệm vụ lựa chọn mà là yêu cầu mang tính sống còn. Nếu không thay đổi phương thức quản lý và tổ chức thi hành án trên môi trường số, Hệ thống sẽ khó vận hành thông suốt, khó hoàn thành nhiệm vụ trong bối cảnh khối lượng việc và tiền ngày càng gia tăng.

Những kết quả bước đầu không chỉ là thành tích, mà là minh chứng cho hiệu quả của một mô hình vận hành mới, nơi công nghệ trở thành phương thức hoạt động không thể thiếu và nơi toàn hệ thống đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với niềm tin, khí thế, quyết tâm cao hơn.

Cuộc cách mạng chuyển đổi số trong công tác thi hành án dân sự là đổi mới công cụ, sự chuyển hóa căn bản của một lĩnh vực tư pháp – hướng tới nền hành chính tư pháp hiện đại, kỷ cương, liêm chính và phụng sự nhân dân…/.
Đỗ Bình