Để điền kinh Việt Nam vươn tầm ASIAD, Olympic

Nền tảng cho sự phát triển

Trong hành trình 80 năm của thể thao Việt Nam, điền kinh luôn giữ vai trò nền tảng quan trọng. Hơn một thập kỷ qua, bộ môn này ghi nhận những bước tiến rõ rệt ở đấu trường khu vực và từng bước tiếp cận châu lục.

Theo chuyên gia - TS Dương Đức Thủy, giai đoạn 10-12 năm gần đây đánh dấu sự bứt phá đáng kể của điền kinh Việt Nam khi công tác đầu tư được mở rộng theo nhiều nhóm nội dung.

Thành tích tại SEA Games liên tục duy trì ở mức cao với 17-20 huy chương vàng, thậm chí có thời điểm vượt mốc 20 huy chương vàng. Ngoài ra, điền kinh Việt Nam đã có huy chương vàng Asian Games (ASIAD), đạt chuẩn Olympic ở một số nội dung, cho thấy sự thay đổi về định hướng phát triển.

Sự tiến bộ này đến từ việc xác định rõ thế mạnh và điều chỉnh chiến lược. Thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu SEA Games, ngành thể thao đã bắt đầu hướng đến các chuẩn cao hơn.

Dù vậy, theo chuyên gia Dương Đức Thủy, việc phát triển vẫn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố khách quan, đặc biệt là hạn chế về tầm vóc ở một số nhóm nội dung như ném, đẩy.

“Điền kinh Việt Nam trong khoảng 10-12 năm trở lại đây đã có sự bứt phá mạnh mẽ. Trong quá trình đó, chúng ta đã đầu tư vào rất nhiều nhóm môn. Bản thân chúng tôi khi còn làm việc đã tham mưu cho lãnh đạo Tổng cục Thể dục Thể thao (nay là Cục Thể dục thể thao Việt Nam) rằng phải phân tích rõ điểm mạnh, điểm yếu của điền kinh Việt Nam. Cần xác định những nội dung có cơ hội và đặc biệt phải hướng đến tầm cao hơn, chứ không đơn thuần là lấy huy chương ở SEA Games", ông Thủy cho biết.

Bên cạnh yếu tố chiến lược, sự xuất hiện của các cá nhân nổi bật cũng góp phần tạo nên thành tích. Những vận động viên như Nguyễn Thị Oanh hay các gương mặt ở nhóm nội dung trung bình – dài đã giúp đội tuyển duy trì vị thế trong khu vực.

Song, ông Dương Đức Thủy cho rằng, thành công hiện tại là sự kết hợp giữa yếu tố cá nhân và hệ thống, trong đó hệ thống đào tạo vẫn còn hạn chế. Công tác tuyển chọn và huấn luyện ban đầu chưa ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ.

Việc tiếp cận tài liệu quốc tế, trao đổi chuyên môn với chuyên gia nước ngoài còn hạn chế, một phần do rào cản ngoại ngữ của huấn luyện viên. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo dài hạn.

Ở cấp độ khu vực, điền kinh Việt Nam hiện duy trì vị trí trong nhóm dẫn đầu Đông Nam Á. Nhưng nếu xét về chất lượng thành tích, khoảng cách với các quốc gia như Thái Lan, Indonesia hay Philippines vẫn còn. Một số nội dung thế mạnh trước đây, đặc biệt là cự ly trung bình, đang có dấu hiệu chững lại, đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh chiến lược phát triển.

Bài toán phát triển dài hạn

Dù duy trì thành tích cao tại SEA Games, điền kinh Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi hướng đến các mục tiêu lớn hơn như ASIAD hay Olympic.

Theo đánh giá của chuyên gia Dương Đức Thủy, một phần hạn chế nằm ở hệ thống tuyển chọn và đào tạo vận động viên trẻ. Hiện nay, việc phát hiện tài năng chưa có hệ thống tiêu chí rõ ràng về thể chất và chuyên môn. Các chỉ số như chiều cao, sải chân, dung tích sống… chưa được áp dụng đồng bộ để định hướng vận động viên theo từng nhóm nội dung. Điều này khiến quá trình đào tạo thiếu tính khoa học và khó tạo ra đột phá.

Cơ sở vật chất tại nhiều địa phương cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Số lượng sân phủ tổng hợp ít, nhiều sân không đạt chuẩn, thậm chí cả các trung tâm huấn luyện quốc gia... ảnh hưởng trực tiếp đến các nội dung kỹ thuật như nhảy cao, nhảy xa hay nhảy sào.

Việc thiếu đồng bộ trong hệ thống tuyển chọn đào tạo từ tuyến cơ sở khiến chất lượng nguồn nhân lực đầu vào của đội tuyển quốc gia thiếu và không ổn định.

Theo TS Dương Đức Thủy, một vấn đề khác nữa là “âm thịnh dương suy” - nghĩa là sự lệch pha trong tỉ lệ chương. Huy chương của điền kinh Việt Nam hiện chủ yếu đến từ nhiều nội dung của nữ, trong khi nhóm các nội dung nam còn hạn chế.

Ngay cả ở nữ, thành tích cũng chủ yếu ở các nội dung chạy và phụ thuộc nhiều vào một số cá nhân. Còn nhóm môn kỹ thuật đang chưa phục hồi sau thời hoàng kim của Bùi Thị Nhung (nhảy cao), Huệ Hoa, Vũ Thị Mến (nhảy 3 bước), Bùi Thị Thu Thảo (nhảy xa)...

Nhóm các môn phối hợp thì gần như vắng bóng vận động viên tầm cao. Đây là sự phản ánh rõ nét nhất về đào tạo trẻ, đó là: phát triển đa dạng các kỹ năng vận động ở giai đoạn ban đầu cho vận động viên năng khiếu trẻ.

Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc xây dựng lực lượng kế cận. Việc phát hiện và đào tạo vận động viên trẻ cần được triển khai sớm, với lộ trình rõ ràng từ 12-13 tuổi để hướng đến các mục tiêu dài hạn như Olympic.

Về định hướng chuyên môn, chuyên gia Dương Đức Thủy cho rằng điền kinh Việt Nam cần tập trung vào các nhóm nội dung phù hợp với điều kiện thực tế, đặc biệt là nhóm kỹ thuật như nhảy xa, nhảy ba bước hoặc nhảy cao. Đây là những nội dung đòi hỏi tư duy phân tích - tổng hợp của vận động viên và không đòi hỏi nhiều về đầu tư cơ sở vật chất, đồng thời có khả năng tạo đột phá nếu được đầu tư đúng hướng.

Ngoài ra, vai trò của khoa học thể thao, dinh dưỡng và phục hồi cần được nâng cao. Thay vì chỉ tăng khẩu phần ăn, cần chú trọng đến chất lượng dinh dưỡng và khả năng hấp thụ. Đồng thời, các chương trình hồi phục và phòng tránh chấn thương phải được tích hợp trong giáo án huấn luyện.

Trong bối cảnh các quốc gia trong khu vực đều nâng cao trình độ, điền kinh Việt Nam cần có sự điều chỉnh toàn diện, từ chiến lược đầu tư đến phương pháp đào tạo. Mục tiêu không chỉ là duy trì vị thế tại SEA Games, mà phải hướng tới chuẩn Olympic và thành tích tại Asian Games.

Hướng đến giai đoạn 10 năm tới, sự vươn mình của điền kinh Việt Nam phụ thuộc vào khả năng xây dựng hệ thống đào tạo đồng bộ, lựa chọn đúng nhóm nội dung trọng điểm và tăng cường hợp tác quốc tế. Đây là những yếu tố quyết định để bộ môn tiếp tục phát triển và nâng cao vị thế trên bản đồ khu vực và thế giới.