Văn hóa soi đường: Tôn vinh giá trị văn hóa, quảng bá di sản qua lễ hội truyền thống

*Kết nối mạch nguồn lịch sử với đời sống đương đại

Những ngày giữa tháng Ba, đông đảo người dân và du khách thập phương hòa mình vào không khí sôi động của Tuần Lễ hội Yên Thế tại Khu di tích lịch sử Hoàng Hoa Thám – đại bản doanh của nghĩa quân Yên Thế năm xưa. Từng dòng người nô nức dâng hương, tưởng niệm tạo nên bức tranh lễ hội rực rỡ giữa núi rừng. Tiếng trống hội, tiếng chiêng vang vọng hòa cùng sắc cờ rợp lối, các nghi lễ truyền thống được tổ chức trang nghiêm, thành kính.
Theo Chủ tịch UBND xã Yên Thế Phan Tùng Dương, nhắc đến Yên Thế là nhắc tới cuộc khởi nghĩa nông dân tiêu biểu (1884–1913) do Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám lãnh đạo. Cuộc khởi nghĩa được các nhà nghiên cứu đánh giá là cuộc khởi nghĩa vũ trang của nông dân lớn nhất, bền bỉ nhất, oanh liệt nhất trong lịch sử dân tộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược trước khi có Đảng. Cuộc khởi nghĩa là một minh chứng đầy thuyết phục về sức mạnh tiềm tàng của người nông dân, đóng góp nhiều kinh nghiệm quý báu vào kho tàng lịch sử quân sự Việt Nam, đặc biệt là nghệ thuật chiến tranh du kích, chiến tranh nhân dân, lập làng chiến đấu, vừa đánh vừa đàm…
Năm nay, lần đầu tiên xã Yên Thế tổ chức Tuần Lễ hội kéo dài từ ngày 10 đến 18/3 với hơn 20 hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch. Điểm nhấn là màn biểu diễn võ sáo quy mô lớn với sự tham gia của gần 300 học sinh cùng các võ sư, tái hiện tinh thần thượng võ, khí phách của nghĩa quân Yên Thế.
Đặc biệt, vở ca kịch “Hùm thiêng Yên Thế” - tác phẩm bắt nguồn từ cảm hứng về tinh thần quật khởi của Cuộc khởi nghĩa Yên Thế, lần đầu được dàn dựng, tái hiện sinh động khí thế hào hùng của cuộc khởi nghĩa. Tác phẩm kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như ca trù, chèo, quan họ…, mang đến cho khán giả những trải nghiệm giàu cảm xúc.

Anh Lê Văn Phương, du khách phường Bắc Giang (tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ, nhiều năm qua, gia đình đều đưa con đi hội Yên Thế. Năm nay, lễ hội được tổ chức quy mô hơn, với nhiều hoạt động phong phú, không chỉ giúp người dân hiểu hơn về lịch sử mà còn góp phần quảng bá hình ảnh quê hương.



Cùng với Lễ hội Yên Thế, Lễ hội Chiến thắng Xương Giang được tổ chức hằng năm vào dịp đầu Xuân tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Xương Giang, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia. Lễ hội nhằm tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân, anh hùng nghĩa sĩ trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, góp phần làm nên chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang lẫy lừng trong lịch sử dân tộc.

Trong không gian trang nghiêm của khu di tích, các nghi lễ truyền thống như dâng hương, tế lễ được tổ chức thành kính, tái hiện khí thế hào hùng của một thời kỳ lịch sử oanh liệt. Thông qua lễ hội, những giá trị lịch sử, tinh thần yêu nước và ý chí quật cường của dân tộc tiếp tục được lan tỏa, góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và quảng bá di sản văn hóa địa phương.

Trong đoàn du khách đến từ Hà Nội đang chăm chú nghe hướng dẫn viên thuyết minh về khu di tích, anh Nguyễn Văn Hoàng chia sẻ: Qua phần thuyết minh và các hoạt động tái hiện, anh hiểu rõ hơn về chiến thắng Xương Giang cũng như tinh thần quật cường của cha ông. Chuyến đi không chỉ là dịp tham quan mà còn giúp gia đình anh tìm hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc, từ đó thêm tự hào và ý thức gìn giữ các giá trị di sản.

* Lan tỏa giá trị di sản, thu hút du khách

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh, vào mùa Xuân, trên địa bàn tỉnh diễn ra khoảng 400 lễ hội lớn nhỏ. Không chỉ góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, các lễ hội còn trở thành điểm nhấn thu hút du khách, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa. Việc tổ chức bài bản, đa dạng hoạt động trải nghiệm giúp các địa phương từng bước khai thác hiệu quả giá trị di tích, quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Kinh Bắc.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội được tổ chức phong phú với nhiều hoạt động văn hóa dân gian, trình diễn nghệ thuật truyền thống, trưng bày sản phẩm đặc trưng địa phương, góp phần giới thiệu hình ảnh vùng đất, con người Kinh Bắc. Nhiều du khách khi tham gia lễ hội không chỉ được thưởng thức các chương trình nghệ thuật đặc sắc mà còn có cơ hội tìm hiểu phong tục, tập quán, lịch sử hình thành của các di tích.

Những năm qua, Di tích những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế nhận được sự hỗ trợ, đầu tư của Nhà nước, các tổ chức, cá nhân với tổng kinh phí hơn 450 tỷ đồng để tu bổ, tôn tạo nhiều hạng mục như đình ba tầng mái, đền thờ Hoàng Hoa Thám và nghĩa quân Yên Thế, đồn Phồn Xương; chùa Vồng, đình Hả, đền thờ Lương Văn Nắm.... Năm 2019, Khu di tích lịch sử Hoàng Hoa Thám được công nhận là điểm du lịch, trở thành địa điểm giáo dục truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước cho nhân dân và du khách.

Theo Chủ tịch UBND xã Yên Thế Phan Tùng Dương, trong Tuần Lễ hội Yên Thế, địa phương đón hàng vạn du khách thập phương; trung bình mỗi năm thu hút hàng trăm nghìn lượt người tham quan, chiêm bái; Qua đó, góp phần quảng bá giá trị di sản khởi nghĩa Yên Thế, tạo động lực phát triển du lịch địa phương. Thời gian tới, địa phương tiếp tục bảo tồn, tôn tạo hệ thống di tích, kết nối phát triển du lịch lịch sử - văn hóa - tâm linh gắn với du lịch sinh thái và các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng.

Cùng với các lễ hội lịch sử cách mạng, nhiều lễ hội truyền thống khác trên địa bàn tỉnh cũng góp phần quảng bá di sản văn hóa đặc sắc. Tại Khu di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà, phường Vân Hà, hằng năm vào ngày 16–18 tháng 2 âm lịch, địa phương tổ chức Lễ hội chùa Bổ Đà - Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia với nhiều nghi thức trang nghiêm, hoạt động văn hóa đặc sắc. Điểm nhấn là Liên hoan dân ca quan họ với sự tham gia của đông đảo liền anh, liền chị, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản văn hóa truyền thống, đồng thời quảng bá hình ảnh di tích tới du khách thập phương.

Bí thư Đảng ủy phường Vân Hà Nguyễn Đại Lượng cho biết, sau khi Bổ Đà được vinh danh là Di sản văn hóa thế giới, địa phương sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan, xây dựng các tour du lịch kết nối di tích với làng nghề, làng cổ trên địa bàn nhằm tạo sản phẩm du lịch đặc sắc, thu hút du khách.

Việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch thông qua các lễ hội không chỉ tạo không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, thu hút nguồn lực xã hội tham gia gìn giữ, phát huy giá trị di tích. Qua đó, các lễ hội truyền thống tiếp tục lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa, góp phần xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú cho nhân dân./.

Đồng Thuý