Chính sách đột phá thúc đẩy phát triển văn hóa và nghệ thuật

Ngày 22.4.2026, Quốc hội thảo luận ở hội trường dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, bộ đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan và các cơ quan của Quốc hội để xây dựng và hoàn thiện Hồ sơ Dự án Nghị quyết. Dự thảo Nghị quyết đưa ra 10 chính sách lớn, phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ và toàn diện từ cách quản lý đến đầu tư trong lĩnh vực văn hóa.

Ý nghĩa của con số 5% thuế Giá trị gia tăng

Trong 10 chính sách lớn của dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam có đề xuất áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 5% đối với các hoạt động sản xuất phim, phát hành phim, phổ biến phim, triển lãm, thể dục, thể thao, biểu diễn nghệ thuật...

Xét lại bối cảnh tháng 11.2024, Quốc hội thông qua Luật Thuế giá trị gia tăng (VAT) sửa đổi. Các hoạt động văn hóa, triển lãm, thể dục, thể thao, biểu diễn nghệ thuật, sản xuất phim, nhập khẩu, phát hành và chiếu phim chịu mức thuế 10%. Luật sửa đổi này có hiệu lực từ ngày 1.7.2025. Đây từng được ví như “cú sốc” với giới làm phim, bởi đặc thù ở thị trường phim Việt, là khả năng hòa vốn rất khó.

Tính đến năm 2025, dù nhiều dự án phim đoạt doanh thu cao, phá kỷ lục phòng vé, nhưng vẫn chỉ là số ít. Đa số phim Việt ra rạp vẫn chịu cảnh ế vé, thua lỗ. Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng nhận định: “Bán vé là một bài toán rất khó có lời giải ở thị trường phim hiện tại. Gần như không có đáp án nào hoàn toàn đúng. Dự đoán được thị hiếu khán giả là thách thức lớn với tất cả các nhà làm phim chúng tôi”.

Thêm nữa, phim Việt luôn phải đối diện với sự cạnh tranh rất lớn với phim ngoại ở ngay trên “rạp nhà”. Nếu tăng giá vé xem phim lên cao, khán giả có thể lựa chọn phương án nằm nhà xem... Netflix, chi phí từ các nền tảng xem phim trực tuyến rẻ hơn rất nhiều.

Bởi vậy năm 2025, với mức áp thuế VAT 10% đã khiến giới làm phim hoang mang. Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam, PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú chia sẻ, tăng thuế từ 5% lên 10% là thách thức và gánh nặng cho người làm phim. Theo ông Hùng Tú, đáng lẽ nên đợi 5-10 năm nữa, khi điện ảnh trở thành ngành công nghiệp thực thụ, lúc ấy có thể thu về nguồn lợi từ mức đóng thuế cao hơn.

Việc dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam đề xuất áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 5% sẽ là bước ngoặt lớn, mang nhiều ý nghĩa với giới làm phim và các đơn vị doanh nghiệp đang đầu tư cho lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, khi không còn phải “gánh” mức thuế VAT 10%.

Trong 2 năm qua, điện ảnh Việt đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ với nhiều dự án lịch sử, quảng bá văn hóa và hình ảnh đất nước. Những dự án này không chỉ kỳ vọng tạo cú hích doanh thu mà còn là kênh lan tỏa vẻ đẹp quốc gia, nâng cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc. Quảng bá hình ảnh quốc gia ra thế giới cũng là mục tiêu của điện ảnh và ngành công nghiệp văn hóa, theo Nghị quyết 80 NQ/TW.

Dự thảo về chính sách thuế VAT 5% được ví là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết 80, trong đó, Nhà nước đã đóng vai trò “đầu tư”, “quản trị” và tạo nền tảng, cơ chế để thúc đẩy phát triển văn hóa.

Chiến lược đầu tư quốc gia cho văn hóa

Bên cạnh chính sách thuế VAT 5%, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam còn thể hiện những “cuộc cách mạng” về đầu tư cho văn hóa. Theo đó, Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa. Thành lập Quỹ Văn hóa, nghệ thuật ở trung ương và một số địa phương, hoạt động theo mô hình hợp tác công tư.

Chính sách đãi ngộ và phát triển tài năng trong lĩnh vực văn hóa, thể thao bao gồm tăng phụ cấp ưu đãi, chế độ bồi dưỡng cho nghệ nhân, nghệ sĩ và cơ chế ngân sách đào tạo lại để chuyển nghề khi nghệ sĩ hết tuổi nghề.