90 năm truyền thống ngành than: Sức sống từ tinh thần 'Kỷ luật và Đồng tâm'
Từ cuộc Tổng bãi công năm 1936 đến hành trình hiện đại hóa hôm nay, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục hun đúc bản lĩnh, trách nhiệm của người thợ mỏ.
Tháng 11/1936, giữa những ngày tháng cơ cực dưới ách áp bức của chủ mỏ, hàng vạn công nhân vùng mỏ đã đồng loạt đứng lên đấu tranh. Tiếng hô “Kỷ luật và Đồng tâm - Chúng ta nhất định thắng” vang lên từ các hầm lò, công trường, trở thành biểu tượng của ý chí đoàn kết và khát vọng làm chủ của người thợ. Cuộc Tổng bãi công thắng lợi không chỉ đem lại những quyền lợi thiết thực cho người lao động, mà còn ghi dấu một bước trưởng thành quan trọng của phong trào công nhân Việt Nam.
Công nhân mỏ Quảng Ninh những năm 20 của thế kỷ XX.
90 năm sau, vùng mỏ đã mang diện mạo khác. Những khai trường được đầu tư công nghệ, những đường lò ngày càng hiện đại, hoạt động sản xuất được tổ chức theo hướng cơ giới hóa, tự động hóa. Quá trình phát triển ấy ghi dấu sự đóng góp của nhiều thế hệ công nhân, cán bộ ngành Than, những người đã biến tinh thần đấu tranh năm xưa thành sức mạnh trong lao động, sản xuất và xây dựng quê hương.
Từ cuộc đấu tranh giành quyền làm chủ đến hành trình xây dựng ngành than
Giữa những năm 1930, dù sản lượng khai thác than đã phục hồi sau khủng hoảng kinh tế, đời sống thợ mỏ vẫn vô cùng cơ cực. Đồng lương ít ỏi, giờ làm kéo dài, điều kiện lao động khắc nghiệt và sự đối xử hà khắc của chủ mỏ khiến mâu thuẫn giữa công nhân với giới chủ ngày càng gay gắt.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, ngày 12/11/1936, cuộc Tổng bãi công của khoảng 3 vạn công nhân mỏ bắt đầu tại Cẩm Phả, sau đó lan rộng ra các khu vực Hòn Gai và nhiều địa bàn khai thác than. Sau hơn nửa tháng đấu tranh, đến ngày 28/11/1936, phong trào giành thắng lợi. Đây là một trong những cuộc đấu tranh tiêu biểu của phong trào dân chủ 1936 - 1939, khẳng định sức mạnh đoàn kết, ý chí và khả năng tổ chức của giai cấp công nhân Vùng mỏ.
Từ một khẩu hiệu đấu tranh, “Kỷ luật và Đồng tâm” trở thành giá trị tinh thần được các thế hệ thợ mỏ gìn giữ và bồi đắp. Truyền thống ấy không dừng lại ở việc đấu tranh đòi quyền lợi, mà còn thể hiện trong tinh thần trách nhiệm, sự gắn bó giữa người lao động và ý thức vượt qua khó khăn vì mục tiêu chung.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, rồi những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, vùng mỏ tiếp tục trải qua nhiều thử thách. Ngày 25/4/1955, quân và dân Hồng Quảng tổ chức mít tinh trọng thể mừng vùng mỏ hoàn toàn giải phóng. Sự kiện mở ra một chặng đường mới: những người thợ từng chịu cảnh làm thuê, bị bóc lột nay trở thành người làm chủ hầm lò, nhà máy, khai trường và trực tiếp tham gia xây dựng quê hương.
Ngay sau ngày tiếp quản, nhiệm vụ khôi phục sản xuất được đặt lên hàng đầu. Công nhân cùng cán bộ kỹ thuật khẩn trương bảo vệ máy móc, sửa chữa đường lò, khôi phục các tầng khai thác và hệ thống vận chuyển. Ngày 15/5/1955, Xí nghiệp Quốc doanh Than Hòn Gai được thành lập. Từ những điều kiện còn nhiều thiếu thốn, đội ngũ công nhân bắt tay khôi phục sản xuất, từng bước xây dựng ngành công nghiệp than phục vụ công cuộc kiến thiết miền Bắc và sự nghiệp xây dựng đất nước.
Tình cảm đặc biệt mà Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho vùng mỏ cũng trở thành nguồn động viên đối với các thế hệ thợ mỏ. Quảng Ninh vinh dự 9 lần được đón Bác về thăm. Năm 1963, khi khu Hồng Quảng hợp nhất với tỉnh Hải Ninh, Người đã gợi ý ghép chữ “Quảng” và chữ “Ninh” để đặt tên cho tỉnh mới.
Bác Hồ thăm, động viên công nhân mỏ than Đèo Nai, ngày 30/3/1959.
Ngày 15/11/1968, trong buổi gặp đoàn đại biểu công nhân, cán bộ ngành Than tại Phủ Chủ tịch, Người căn dặn: “Ngành sản xuất than cũng như quân đội đánh giặc”. Đồng thời, Người mong muốn ngành Than trở thành một ngành gương mẫu trong các ngành kinh tế và Quảng Ninh trở thành một tỉnh giàu đẹp.
Lời căn dặn ấy không chỉ thể hiện sự quan tâm của Bác Hồ đối với một ngành sản xuất quan trọng, mà còn đặt ra yêu cầu về tinh thần trách nhiệm, kỷ luật và ý thức cống hiến của người lao động. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, hàng vạn con em Vùng mỏ lên đường tòng quân; tại các khai trường, nhà máy, công nhân vẫn bám trụ sản xuất, vừa lao động vừa sẵn sàng chiến đấu. Hình ảnh “Người thợ mỏ - Người chiến sĩ” trở thành biểu tượng của một thế hệ.
Bước vào thời kỳ đổi mới, ngành than từng bước chuyển từ phương thức sản xuất còn nhiều thủ công sang cơ giới hóa, hiện đại hóa. Cùng với việc đổi mới tổ chức và quản lý, đầu tư thiết bị, công nghệ, năm 2005, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) được thành lập, tạo nền tảng tổ chức cho một giai đoạn phát triển mới. Những đóng góp của các thế hệ công nhân không chỉ thể hiện qua sản lượng khai thác, mà còn ở quá trình hình thành đội ngũ lao động công nghiệp có tay nghề, kỷ luật và khả năng làm chủ kỹ thuật.
''Kỷ luật và Đồng tâm'' trong hành trình đổi mới
Từ nhiệm vụ khôi phục những mỏ than sau ngày giải phóng, ngành than đã phát triển thành một lĩnh vực công nghiệp quan trọng, giữ vai trò trong bảo đảm nguồn cung năng lượng và đóng góp vào phát triển kinh tế đất nước.
Cùng với sản xuất than, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) từng bước mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực khoáng sản, luyện kim, điện lực, vật liệu nổ công nghiệp và các ngành dịch vụ hỗ trợ. Quá trình tái cơ cấu, tập trung vào những lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chính đã góp phần định hình mô hình phát triển đa ngành, gắn khai thác tài nguyên với chế biến sâu và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Trong 10 tháng năm 2026, doanh thu toàn tập đoàn ước đạt 156.061 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng than nguyên khai ước đạt 30,78 triệu tấn, than tiêu thụ đạt 44,06 triệu tấn, tăng khoảng 20%. Trong đó, than cấp cho sản xuất điện đạt 35,44 triệu tấn, góp phần bảo đảm nguồn nhiên liệu phục vụ sản xuất điện.
Tổng Giám đốc Tập đoàn Vũ Anh Tuấn và lãnh đạo Tập đoàn kiểm tra sản xuất, động viên người lao động TKV.
Đằng sau những kết quả ấy là quá trình đổi mới phương thức sản xuất và nâng cao trình độ của đội ngũ lao động. Tại các mỏ hầm lò, việc đầu tư thiết bị cơ giới hóa, tự động hóa từng bước thay thế những khâu lao động nặng nhọc, cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao năng suất. Người thợ mỏ ngày nay không chỉ cần sức khỏe, kinh nghiệm mà còn phải làm chủ thiết bị, công nghệ, tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật và kỷ luật an toàn. Sự thay đổi ấy đặt ra yêu cầu mới đối với người lao động, đồng thời mở rộng nội hàm của truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” trong môi trường sản xuất hiện đại.
Đến hết năm 2025, TKV đã đưa vào vận hành 14 dây chuyền lò chợ cơ giới hóa đồng bộ, với sản lượng khoảng 4,5 triệu tấn than, chiếm 16% tổng sản lượng than hầm lò của Tập đoàn.
Tại Công ty Cổ phần Than Hà Lầm, hệ thống giàn chống tự hành, máy khấu than, máng cào và băng tải được đầu tư đồng bộ, thay thế nhiều công đoạn lao động nặng nhọc. Năm 2026, Công ty Than Hạ Long cũng đưa vào sản xuất hai lò chợ cơ giới hóa tại mỏ Khe Chàm II-IV. Những thay đổi này góp phần nâng cao năng suất, cải thiện điều kiện làm việc, giảm sức lao động trực tiếp, đồng thời đòi hỏi người thợ mỏ nâng cao trình độ để vận hành, bảo dưỡng và làm chủ thiết bị.
Cùng với yêu cầu nâng cao sản lượng và hiệu quả kinh doanh, ngành than ngày càng chú trọng hơn đến an toàn lao động và trách nhiệm môi trường. Đặc thù khai thác hầm lò, khai trường lộ thiên đặt ra yêu cầu thường xuyên kiểm soát nguy cơ tai nạn, chủ động ứng phó thiên tai, xử lý nước thải và phục hồi môi trường sau khai thác. Định hướng phát triển của TKV theo tiêu chí “Mỏ xanh, Mỏ hiện đại, Mỏ sản lượng cao, Mỏ an toàn” cho thấy yêu cầu đổi mới vừa nằm ở quy mô sản xuất, đồng thời ở cả chất lượng tăng trưởng và tính bền vững.
Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” được hun đúc, trở thành giá trị bền vững của công nhân và nhân dân vùng mỏ. Nơi đây, nhiều cán bộ cách mạng được tôi luyện, trưởng thành qua thực tiễn cuộc sống, lao động và đấu tranh cùng công nhân, cùng nhân dân. Lịch sử ấy khẳng định mối liên hệ máu thịt giữa Đảng với giai cấp công nhân và nhân dân lao động.
