Vàng trở lại vai trò “lá chắn” trước bong bóng AI

Hơn hai năm trước, đã có những dự báo rằng vàng sẽ lặng lẽ trở thành một trong những tài sản hoạt động tốt nhất, và thực tế đã chứng minh điều đó. Tính đến nay, giá vàng đã tăng hơn 55% từ đầu năm và gần gấp đôi so với cuối năm 2023.

Trong nhiều năm qua, vàng luôn được xem là thước đo giá trị gốc của thị trường tài chính. Quan điểm quản lý danh mục đầu tư dựa trên nhận định vàng là một dạng tiền tệ lành mạnh ngày càng được củng cố, thay vì cách nhìn nhận đơn giản rằng vàng chỉ là kim loại sáng bóng không sinh lợi.

Đợt tăng giá mạnh gần đây của vàng không phải là dấu hiệu bong bóng cuối chu kỳ mà được đánh giá là giai đoạn đầu của một xu hướng tăng dài hạn. Quan trọng hơn, vàng đang đóng vai trò như tấm lưới an toàn toàn diện, bất kể thị trường trí tuệ nhân tạo (AI) diễn biến theo hướng nào trong hai năm tới.

Hai kịch bản và vai trò của vàng

Nếu AI thực sự là bong bóng, sự vỡ bong bóng sẽ tác động mạnh đến cổ phiếu Mỹ, đặc biệt là nhóm cổ phiếu tăng trưởng dài hạn và có thể cả Bitcoin vốn đang bị cuốn theo chủ đề công nghệ. Khi bong bóng AI vỡ, vàng sẽ không bị ảnh hưởng mà thậm chí còn có khả năng tăng giá, trở thành một trong số ít tài sản hưởng lợi.

Ngược lại, nếu AI là công nghệ nền tảng, chi phí xây dựng hạ tầng khổng lồ và các cam kết tài khóa đi kèm vẫn sẽ buộc các nhà hoạch định chính sách duy trì lãi suất thực ở mức thấp và tiếp tục bơm tiền. Lịch sử cho thấy đây là môi trường lý tưởng để vàng khẳng định vị thế tài sản lưu trữ giá trị ngoài hệ thống tiền pháp định.

Trong cả hai kịch bản, việc các ngân hàng trung ương toàn cầu tích lũy vàng mạnh mẽ, xu hướng giảm phụ thuộc vào đồng USD và áp lực tài khóa ngày càng lớn đều khiến vàng trở thành lựa chọn đáng cân nhắc.

Lo ngại bong bóng AI và tác động đến thị trường

Ủy ban Chính sách Tài chính của Ngân hàng Trung ương Anh đã cảnh báo về tình trạng định giá quá mức tại các công ty tập trung vào AI và nguy cơ điều chỉnh đột ngột nếu lợi ích kỳ vọng không thành hiện thực.

Hiện nhóm cổ phiếu công nghệ lớn chiếm hơn 30% tỷ trọng chỉ số S&P 500, thậm chí cao hơn nếu tính theo hệ số beta. Việc phát hành nợ ồ ạt để tài trợ hạ tầng AI càng làm gia tăng rủi ro.

Nếu xảy ra biến cố, gần như chắc chắn sẽ kéo theo toàn bộ thị trường chứng khoán Mỹ. Trong thập kỷ qua, cổ phiếu Mỹ đã trở thành tài sản rủi ro cốt lõi của danh mục toàn cầu, trong đó công nghệ Mỹ là trung tâm. Một đợt điều chỉnh mạnh định giá AI sẽ đồng thời tác động đến tâm lý rủi ro, chênh lệch tín dụng và kỳ vọng tăng trưởng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, vàng là một trong số ít tài sản đứng ngoài chuỗi phản ứng dây chuyền.

Từ cuối năm 2022 đến nay, vàng đã mang lại lợi nhuận ấn tượng ngay cả khi lãi suất và cổ phiếu cùng ở mức cao, điều hiếm thấy đối với một tài sản thường bị gắn mác “tiền chết” trong giai đoạn thị trường tăng trưởng mạnh. Điều này cho thấy nhu cầu vàng đã có sự thay đổi mang tính cấu trúc.

Động lực từ ngân hàng trung ương và xu hướng dài hạn

Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024, gấp đôi tốc độ của thập kỷ trước và chiếm hơn 20% tổng cầu vàng toàn cầu.

Động lực chính đến từ yếu tố địa chính trị và tiền tệ: đa dạng hóa khỏi tài sản định giá bằng USD, giảm rủi ro trừng phạt. Vàng không phải là nghĩa vụ của bất kỳ ai, không thể bị đóng băng bởi ngân hàng trung ương hay tòa án nước ngoài, đồng thời có tính thanh khoản cao và được chấp nhận toàn cầu.

Ngay cả khi AI trở thành công nghệ nền tảng, cách thức tài trợ cho việc xây dựng hạ tầng, từ trung tâm dữ liệu đến các chương trình trợ cấp và hợp tác công tư, đều dẫn đến nợ công tăng thêm và áp lực chính trị lớn hơn để giữ chi phí phục vụ nợ ở mức chấp nhận được.

Điều đó đồng nghĩa với việc lãi suất thực sẽ tiếp tục ở mức thấp hoặc âm trong thời gian dài, một môi trường cổ điển của chính sách kiềm chế tài chính.

Rủi ro và triển vọng

Rủi ro lớn nhất đối với vàng là lãi suất thực tăng mạnh và bền vững do thắt chặt tài khóa quyết liệt, song khả năng này ngày càng thấp trong bối cảnh nhiệm kỳ Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Jerome Powell sắp kết thúc vào năm 2026.

Việc các ngân hàng trung ương đồng loạt bán ra hoặc quay lại ưu tiên nắm giữ nợ Mỹ cũng có thể làm suy yếu động lực hiện nay, nhưng kịch bản này ít có khả năng xảy ra.

Trong danh mục đầu tư, vai trò của vàng ngày càng khó thay thế. Trái phiếu Kho bạc Mỹ trở nên dễ tổn thương hơn trong môi trường lãi suất thực âm.

Cổ phiếu và trái phiếu nước ngoài vẫn gắn chặt với tăng trưởng toàn cầu và thanh khoản đồng USD. Bitcoin dù mang nhiều đặc tính “vàng kỹ thuật số” nhưng hiện tại vẫn giao dịch như một cổ phiếu công nghệ có độ biến động cao.

Ngược lại, vàng sở hữu tính thanh khoản cao, được nắm giữ rộng rãi và đã chứng minh khả năng phòng vệ trong bối cảnh định giá cao và bất định vĩ mô gia tăng.

Với mức giá hiện tại, sau khi lập kỷ lục mới nhưng vẫn được hậu thuẫn bởi nhu cầu ngân hàng trung ương ở mức cao chưa từng có, rủi ro địa chính trị gia tăng và định hướng chính sách nghiêng về lãi suất thực thấp hơn trong dài hạn, vàng còn tiềm năng tăng giá mạnh mẽ. Quỹ GLD vẫn là cách tiếp cận trực tiếp, thanh khoản cao và dễ giao dịch nhất.

Dù AI cuối cùng là bong bóng vỡ tan hay cuộc cách mạng thay đổi mọi thứ, con đường chính sách và quản lý dự trữ đều dẫn đến việc bơm tiền nhiều hơn, áp lực giảm lãi suất thực và nhu cầu lớn hơn đối với tài sản khan hiếm, phi tiền pháp định. Vàng vẫn là tài sản cốt lõi và tiếp tục được khuyến nghị mua.