Mở không gian phát triển mới cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam

Bộ Công Thương phê duyệt Đề án Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045. Ảnh: TTTN

Công cụ hỗ trợ doanh nghiệp trước biến động giá

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, ngày 28/9/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký Quyết định số 2433/QĐ-BCT phê duyệt Đề án “Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045”. Đây là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, đồng thời tạo nền tảng định hướng cho quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, trong đó trọng tâm là dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đang được xây dựng, trình Quốc hội xem xét.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam đã từng bước hình thành, trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp quản trị rủi ro trước biến động giá. Tuy nhiên, thị trường còn nhiều dư địa phát triển, nhất là trong việc phát triển các sản phẩm gắn với hàng hóa có lợi thế của Việt Nam, tăng kết nối với thị trường hàng hóa vật chất và từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước.

Năm 2025, thị trường đạt khoảng 1,54 triệu hợp đồng, với giá trị giao dịch trên 1,9 triệu tỷ đồng. Trong khi phần lớn giao dịch vẫn liên thông với thị trường quốc tế, Việt Nam có nhiều ngành hàng quy mô lớn, có khả năng chuẩn hóa và nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá ngày càng tăng. Riêng cà phê, gạo, cao su, hồ tiêu và điều có quy mô hàng hóa cơ sở khoảng 30 tỷ USD/năm, tạo dư địa để phát triển các sản phẩm giao dịch phù hợp với điều kiện trong nước.

Trên cơ sở đó, Đề án định hướng hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh theo nguyên tắc thị trường, công khai, minh bạch, an toàn, hiệu quả và tiệm cận thông lệ quốc tế; gắn kết với thị trường hàng hóa vật chất và đáp ứng tốt hơn nhu cầu sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu, phòng ngừa rủi ro giá của doanh nghiệp. Đây cũng là bước cụ thể hóa chủ trương của Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, đồng thời tạo nền tảng cho quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và phát triển thị trường trong giai đoạn mới.

Đến năm 2030, Đề án đặt mục tiêu phát triển khoảng 10 mặt hàng Việt Nam có tiềm năng, lợi thế, từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước đối với 3 - 5 mặt hàng chủ lực; phấn đấu đạt 8 - 10 triệu hợp đồng/năm, thu hút 300 - 500 doanh nghiệp tham gia và nâng tỷ lệ doanh nghiệp thuộc các ngành hàng chủ lực sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro giá lên khoảng 20 - 30%.

Theo Đề án, lộ trình được chia thành các bước phù hợp. Cụ thể, giai đoạn 2026 - 2027 tập trung xây dựng nền tảng thị trường, hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ, giám sát và quản trị rủi ro. Giai đoạn 2028 - 2030 mở rộng danh mục hàng hóa, phát triển các hợp đồng có xuất xứ Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước và mở rộng kết nối quốc tế.

Hướng tới một thị trường hàng hóa hiện đại, có vị thế trong khu vực

Điểm xuyên suốt của Đề án là thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh không phát triển tách rời khỏi nền kinh tế thực. Theo đó, Đề án xác định thị trường được tổ chức theo mô hình thống nhất, bao gồm thị trường giao dịch tập trung và thị trường OTC theo quy định pháp luật từng thời kỳ.

Trong đó, thị trường giao dịch tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa đóng vai trò trung tâm trong tổ chức giao dịch, hình thành giá và cung cấp thanh khoản; thị trường OTC được phát triển phù hợp với nhu cầu phòng ngừa rủi ro của doanh nghiệp và từng bước được chuẩn hóa, quản lý phù hợp với mức độ phát triển của thị trường.

Đồng thời, Đề án đặt yêu cầu phát triển đồng bộ hệ thống kho bãi, giao nhận, kiểm định chất lượng, thanh toán bù trừ, cơ sở dữ liệu và hạ tầng số, qua đó tăng cường liên kết giữa giao dịch phái sinh với giao dịch hàng hóa vật chất.

Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, thu hút 300 - 500 doanh nghiệp tham gia thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Đây là yếu tố quan trọng để thị trường phái sinh thực sự trở thành công cụ hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu, thay vì chỉ là một kênh giao dịch tài chính đơn thuần.

Cùng với đó, cơ chế thanh toán bù trừ tập trung, quản lý ký quỹ, giám sát giao dịch theo thời gian thực, cảnh báo sớm và quản trị rủi ro được xác định là những cấu phần quan trọng để bảo đảm an toàn thị trường.

Đề án định hướng đến năm 2045 là xây dựng thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh Việt Nam có quy mô và mức độ kết nối cao trong khu vực Đông Nam Á, vận hành hiện đại, gắn với thị trường hàng hóa thực và có khung pháp lý, quản trị rủi ro tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Đề án hướng tới hình thành 3 - 5 mặt hàng chủ lực của Việt Nam có vai trò tham chiếu giá trong nước và từng bước tham gia định hình giá khu vực, đồng thời tăng cường kết nối, liên thông quốc tế.

Cùng với hạ tầng và sản phẩm, Đề án chú trọng phát triển nguồn nhân lực, phổ biến kiến thức và nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể trong chuỗi giá trị hàng hóa.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, việc ban hành Đề án “Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045” đánh dấu một bước chuyển từ việc hình thành thị trường sang định hướng phát triển thị trường theo chiều sâu, có cấu trúc, có lộ trình và gắn với nhu cầu của nền kinh tế thực.

Đề án đồng thời tạo cơ sở để các cơ quan quản lý, Sở giao dịch hàng hóa, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức liên quan xác định rõ vai trò, nhiệm vụ trong quá trình phát triển thị trường. Danh mục nhiệm vụ kèm theo Quyết định đã cụ thể hóa các nhóm công việc từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, sản phẩm, hệ sinh thái thị trường đến đào tạo, tuyên truyền và tăng cường hợp tác quốc tế.

Trong tiến trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Đề án vì vậy không chỉ là một kế hoạch phát triển thị trường mà còn là cơ sở định hướng để triển khai khuôn khổ pháp lý mới sau khi Luật được ban hành, bảo đảm giữa mục tiêu pháp luật và mục tiêu phát triển thị trường có sự thống nhất, đồng bộ.

Từ những bước đi đầu tiên trong giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam hướng tới xây dựng một thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, an toàn, hiện đại, gắn với sản xuất và thương mại hàng hóa, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động giá, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước đưa những hàng hóa có lợi thế của Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và thị trường hàng hóa khu vực, quốc tế.