Chiến sự Iran hâm nóng siêu đường ống khí đốt Nga - Trung

Cuộc chiến liên quan đến Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch của năng lượng toàn cầu - đang làm rung chuyển thị trường dầu khí, đồng thời đẩy Trung Quốc vào thế phải tái cân bằng an ninh năng lượng.

Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 40% lượng dầu và 30% LNG nhập khẩu của Trung Quốc. Khi dòng chảy này bị gián đoạn, Bắc Kinh không chỉ đối mặt nguy cơ mất nguồn dầu giá rẻ từ Iran mà còn đứng trước rủi ro thiếu hụt năng lượng kéo dài.

Trong bối cảnh đó, dự án Power of Siberia 2 (Sức mạnh Siberia 2) - đường ống dài khoảng 2.600km dẫn khí đốt từ bán đảo Yamal (Nga) qua Mông Cổ tới Trung Quốc - được “hâm nóng” trở lại.

Các chuyên gia nhận định, nếu khủng hoảng kéo dài và giá LNG toàn cầu tiếp tục leo thang, sức hấp dẫn của siêu đường ống khí đốt Nga - Trung này sẽ tăng mạnh. Đặc biệt khi Qatar - nhà cung cấp LNG lớn nhất cho Trung Quốc - buộc phải dừng xuất khẩu sau khi nhà máy LNG lớn nhất thế giới Ras Laffan bị tấn công, khiến khoảng 17% công suất bị tê liệt trong nhiều năm.

Trong kế hoạch 5 năm mới công bố đầu tháng 3, Trung Quốc lần đầu nhắc đến việc “thúc đẩy chuẩn bị cho tuyến trung tâm của đường ống khí đốt Trung - Nga” - được nhiều nhà quan sát xem là ám chỉ trực tiếp Sức mạnh Siberia 2.

Trước đó, sau xung đột Iran - Israel năm 2025, truyền thông quốc tế cho biết giới hoạch định chính sách Trung Quốc đã bắt đầu nhìn nhận dự án này như một lựa chọn khả thi hơn.

Tuy nhiên, “điểm nghẽn” lớn nhất vẫn chưa được tháo gỡ. Các cuộc đàm phán kéo dài nhiều năm qua vướng mắc ở 3 vấn đề cốt lõi: Giá khí đốt, sản lượng cam kết và cơ chế tài chính xây dựng.

Trung Quốc muốn mua khí với mức giá gần với giá nội địa được trợ cấp của Nga, đồng thời chỉ cam kết sử dụng khoảng 50% công suất thiết kế 50 tỉ m3/năm - thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn thương mại thông thường.

Nếu Mátxcơva chấp nhận nhượng bộ, dự án sẽ trở nên hấp dẫn hơn với Bắc Kinh. Nhưng đổi lại, Trung Quốc có thể phải gánh phần lớn chi phí xây dựng và đòi hỏi quyền sở hữu đáng kể - một điều không dễ được Nga chấp nhận trong bối cảnh kinh tế đang chịu áp lực sau khi mất thị trường châu Âu.

Thực tế, nhu cầu của hai bên không hoàn toàn cân xứng. Với Nga, Sức mạnh Siberia 2 là “phao cứu sinh” để bù đắp sự sụt giảm xuất khẩu sang châu Âu sau xung đột Ukraina. Trong khi đó, Trung Quốc vẫn có nhiều lựa chọn khác và luôn theo đuổi chiến lược đa dạng hóa nguồn cung để tránh phụ thuộc vào bất kỳ đối tác nào.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng không rơi vào thế bị động hoàn toàn. Dự trữ dầu lớn, nhu cầu trong nước giảm và sự bùng nổ của xe điện giúp Trung Quốc phần nào “miễn nhiễm” trước cú sốc năng lượng hiện tại. Nước này còn tăng cường nhập khẩu qua đường ống từ Trung Á, đặc biệt là Turkmenistan, đồng thời phát triển các tuyến mới từ Viễn Đông Nga dự kiến vận hành từ năm 2027.

Dù vậy, khủng hoảng Hormuz đã làm lộ rõ một thực tế: Phụ thuộc vào năng lượng vận chuyển bằng đường biển là rủi ro chiến lược. Trong bối cảnh đó, khí đốt qua đường ống - đặc biệt là từ Nga - trở thành phương án dự phòng đáng cân nhắc.