Xung đột Trung Đông và bài toán nâng cao sức chống chịu của logistics Việt Nam

Tuyến huyết mạch toàn cầu chao đảo, chi phí vận tải tăng cao

Những diễn biến phức tạp tại khu vực Trung Đông đã tác động trực tiếp đến các tuyến vận tải chiến lược của thế giới, đặc biệt là khu vực Biển Đỏ và eo biển Hormuz. Đây được coi là những “yết hầu” của thương mại toàn cầu, nơi lưu chuyển phần lớn dầu mỏ, khí đốt và hàng hóa giữa châu Á - châu Âu.

Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế Arsenio Dominguez đã đưa ra tuyên bố: “Tự do hàng hải là một nguyên tắc cơ bản của luật hàng hải quốc tế và phải được tất cả các bên tôn trọng, không có ngoại lệ. Tôi đang theo dõi sát sao tình hình và kêu gọi tất cả các công ty vận tải biển hết sức thận trọng. Nếu có thể, các tàu nên tránh đi qua khu vực bị ảnh hưởng cho đến khi tình hình được cải thiện”.

Với Việt Nam, phần lớn hàng hóa xuất khẩu sang châu Âu và khu vực Trung Đông đều đi qua tuyến hàng hải này. Việc các tàu phải đi vòng không chỉ làm tăng thêm từ 7 - 10 ngày hải trình mà còn kéo theo chi phí thuê tàu, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và phụ phí nhiên liệu tăng đáng kể.

Trong khi biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu vốn đã mỏng, biến động này tạo ra sức ép tài chính không nhỏ.

Vận tải hàng không cũng không nằm ngoài vòng ảnh hưởng khi nhiều quốc gia trong khu vực hạn chế hoặc đóng cửa không phận vì lý do an ninh, các chuyến bay vận tải phải thay đổi lộ trình, kéo dài thời gian bay và tăng chi phí khai thác.

Điều này đặc biệt bất lợi với các mặt hàng cần giao nhanh như linh kiện điện tử, dược phẩm, hàng tươi sống là những nhóm hàng có tỷ trọng ngày càng cao trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam.

Báo cáo của Qatar Airways từ ngày 3/3 đến 13h (giờ Việt Nam) ngày 5/3, hãng hàng không đã phải hủy 13 chuyến bay đi/đến Việt Nam với 8 chuyến tại cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và 5 chuyến tại Nội Bài. Tổng số hành khách bị ảnh hưởng (không bao gồm trẻ sơ sinh đi kèm) là 2.565 hành khách.

Với nền kinh tế có độ mở lớn, Việt Nam đứng trước áp lực gia tăng chi phí, kéo dài thời gian giao hàng và nguy cơ suy giảm năng lực cạnh tranh nếu không có giải pháp ứng phó kịp thời.

Chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng, nâng cao sức chống chịu

Trước bối cảnh thị trường thế giới biến động, chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, Việt Nam cần chủ động mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm duy trì đà tăng trưởng, bảo đảm thực hiện các mục tiêu kinh tế đã đề ra.

Ông cũng lưu ý Việt Nam vừa ký Hiệp định Thương mại tự do với UAE mở ra kỳ vọng thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư. Tuy nhiên nếu Trung Đông tiếp tục chịu tác động mạnh, quá trình triển khai và khai thác hiệu quả hiệp định này có thể đối mặt với không ít thách thức.

Nhiều chuyên gia kinh tế cũng khẳng định, trước những bất định địa chính trị ngày càng khó lường, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng phó tình huống mà là tái cấu trúc toàn diện năng lực logistics và chuỗi cung ứng. Việc đa dạng hóa tuyến vận tải là giải pháp cấp thiết.

Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các hành lang vận tải thay thế, kết hợp linh hoạt giữa đường biển, đường sắt liên vận quốc tế và hàng không để giảm phụ thuộc vào một số tuyến truyền thống.

Về dài hạn, đầu tư vào hạ tầng logistics trong nước là giải pháp căn cơ. Phát triển hệ thống cảng biển trung chuyển quốc tế, nâng cao năng lực kho bãi, đẩy mạnh số hóa quản lý vận tải và kết nối đa phương thức giữa đường bộ - đường sắt - đường thủy sẽ giúp giảm chi phí nội địa, qua đó bù đắp một phần chi phí phát sinh từ bên ngoài.

Khi hệ thống logistics nội địa vận hành hiệu quả hơn, doanh nghiệp sẽ có dư địa thích ứng tốt hơn với biến động toàn cầu.

Xung đột tại Trung Đông một lần nữa cho thấy tính mong manh của chuỗi cung ứng thế giới trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.

Chủ động thích ứng, đầu tư chiến lược và liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - doanh nghiệp sẽ là chìa khóa giúp giảm thiểu rủi ro và giữ vững đà tăng trưởng trong môi trường quốc tế đầy biến động.