Số hóa chợ truyền thống hướng tới phát triển bền vững

Chợ truyền thống bước vào “không gian số”

Trong dòng chảy mạnh mẽ của kinh tế số, chợ truyền thống vốn được xem là “mạch sống” của tiêu dùng nội địa. Không còn chỉ là những sạp hàng quen, những cuộc mặc cả trực tiếp, nhiều tiểu thương hôm nay đã bắt đầu “lên sàn”, livestream bán hàng, nhận đơn qua điện thoại và thanh toán không tiền mặt.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, tốc độ phát triển của thương mại điện tử tại Việt Nam đang ở mức rất cao. Năm 2025, lĩnh vực này tăng trưởng 25% so với năm trước, đạt quy mô khoảng 31 tỷ USD, chiếm 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước. Đáng chú ý, thương mại điện tử hiện đã chiếm tới 2/3 nền kinh tế số.

“Thương mại điện tử không chỉ là một kênh phân phối mới mà đang dần trở thành kênh phân phối chủ đạo. Chúng tôi ước tính trong vài năm tới, cứ hai hàng hóa bán ra thì sẽ có một hàng được giao dịch qua thương mại điện tử”, ông Hoàng Ninh nhấn mạnh.

Sự dịch chuyển này đang tạo áp lực nhưng cũng mở ra cơ hội cho chợ truyền thống, nơi vốn gắn bó với phương thức kinh doanh trực tiếp. Tại nhiều địa phương, các chương trình “số hóa chợ truyền thống” đã được triển khai, giúp tiểu thương tiếp cận công nghệ, từ việc sử dụng mã QR, tham gia sàn thương mại điện tử đến xây dựng gian hàng trực tuyến.

Ghi nhận tại một khu chợ dân sinh ở Hà Nội, chị Hồng Hạnh, tiểu thương kinh doanh mặt hàng rau, củ, quả cho biết: “Ban đầu tôi cũng ngại lắm, không biết dùng điện thoại thông minh để bán hàng. Nhưng sau khi được tập huấn, giờ khách quen đặt hàng qua Zalo, tôi chuẩn bị sẵn rồi ship đi, đỡ mất thời gian chờ đợi”.

Không chỉ dừng ở việc bán hàng, số hóa còn giúp thay đổi cách quản lý và kết nối thị trường. Các địa phương phối hợp với cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ triển khai nhiều mô hình thí điểm, xây dựng cơ sở dữ liệu tiểu thương, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, kết nối logistics… Qua đó, từng bước đưa chợ truyền thống hòa nhập vào hệ sinh thái thương mại điện tử.

Theo ông Hoàng Ninh, một trong những yếu tố quan trọng quyết định thành công của quá trình này chính là sự đồng hành của địa phương. Khi có sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp và chính các hộ kinh doanh, thương mại điện tử mới có thể phát triển bền vững tại cơ sở. 

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nhiều tiểu thương lớn tuổi gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ. Thói quen mua bán tiền mặt, giao dịch trực tiếp vẫn còn phổ biến. Hạ tầng số ở một số khu vực chưa đồng bộ, đặc biệt là ở vùng nông thôn, miền núi. Dẫu vậy, khi người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sự tiện lợi, minh bạch và nhanh chóng, chợ truyền thống buộc phải thay đổi để không bị bỏ lại phía sau.

“Chìa khóa” của chợ số

Nếu công nghệ là “cánh cửa” đưa chợ truyền thống bước vào không gian số, thì niềm tin chính là “chìa khóa” giữ chân người tiêu dùng. Đây cũng là thách thức lớn nhất khi hoạt động mua bán chuyển từ trực tiếp sang trực tuyến.

Tin tức hàng ngày

“Niềm tin đóng vai trò quyết định trong thương mại điện tử. Khi hệ thống pháp lý được hoàn thiện, đặc biệt với các quy định về định danh người bán, truy xuất nguồn gốc, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan, người tiêu dùng sẽ yên tâm hơn khi mua sắm online”, ông Ninh nói.

Theo đó, từ ngày 1/7/2026, khi các quy định mới về thương mại điện tử được triển khai cùng các văn bản hướng dẫn, một hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ sẽ được xây dựng. Hệ thống này cho phép truy vết người bán, kiểm soát hàng giả, hàng nhái, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng - những yếu tố vốn là “điểm nghẽn” của thương mại điện tử thời gian qua.

Với tiểu thương, điều này đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và chuyên nghiệp. Không còn là những giao dịch “tin nhau là chính”, việc kinh doanh trên môi trường số đòi hỏi phải tuân thủ quy định, đảm bảo chất lượng hàng hóa và dịch vụ.

Anh Trần Minh - tiểu thương tại chợ Nghĩa Tân (Hà Nội) chia sẻ: “Bán online phải giữ uy tín hơn nhiều. Khách không nhìn thấy trực tiếp nên nếu giao hàng không đúng như quảng cáo là họ phản hồi ngay, mất khách rất nhanh. Nhưng nếu làm tốt, khách quay lại rất đông”.

Chính áp lực này lại trở thành động lực để nâng cao chất lượng kinh doanh. Nhiều tiểu thương đã chủ động học cách chụp ảnh sản phẩm, viết mô tả rõ ràng, tương tác với khách hàng qua mạng xã hội. Một số còn kết hợp livestream để tăng tính minh bạch và tạo niềm tin.

Tin tức hàng ngày

Thực tế hiện nay, Bộ Công Thương đang triển khai hàng loạt chương trình hỗ trợ, từ đào tạo kỹ năng số, kết nối với các sàn thương mại điện tử đến phối hợp với đơn vị logistics nhằm tối ưu chi phí vận chuyển. Đặc biệt, các kế hoạch phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tập trung mở rộng ra khu vực miền núi, biên giới, thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng.

Ông Hoàng Ninh cho biết: “Chúng tôi hướng tới việc đưa thương mại điện tử không chỉ phát triển ở các đô thị lớn mà lan tỏa tới mọi địa phương. Khi đó, chợ truyền thống ở bất kỳ đâu cũng có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng số”.

Tuy nhiên, để quá trình này thực sự bền vững, không thể chỉ dựa vào công nghệ hay chính sách. Yếu tố cốt lõi vẫn là sự thay đổi trong tư duy của người bán và người mua.

Người tiêu dùng cần hình thành thói quen mua sắm có trách nhiệm, lựa chọn những gian hàng uy tín. Trong khi đó, tiểu thương phải chuyển từ tư duy “bán cái mình có” sang “bán cái thị trường cần”, chú trọng trải nghiệm khách hàng và xây dựng thương hiệu cá nhân.

Số hóa chợ truyền thống là quá trình tái cấu trúc toàn diện, từ phương thức kinh doanh, cách quản lý đến văn hóa tiêu dùng. Khi những gánh hàng quen thuộc có thể “lên mạng”, khi tiếng rao được thay bằng thông báo đơn hàng, chợ truyền thống không mất đi mà đang tồn tại theo một hình thức mới, linh hoạt và phù hợp hơn với thời đại số.

Trong hành trình đó, mỗi tiểu thương, mỗi người tiêu dùng chính là một “tác nhân chuyển đổi”, góp phần đưa chợ truyền thống Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới - nơi giá trị cũ được giữ gìn, nhưng cách thức vận hành đã hoàn toàn khác biệt.

Minh Trang