A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Thúa Ố - hương vị níu giữ từ nếp nhà người Thái ở Sơn La

Từ món tương dân dã của đồng bào Thái, Thúa Ố ở Sơn La đã trở thành sản phẩm OCOP 3 sao, mở hướng phát triển kinh tế gắn với gìn giữ hương vị truyền thống.

Thúa Ố - hương vị níu giữ từ nếp nhà người Thái ở Sơn La

Tương Thúa Ố được công nhận đạt sản phẩm OCOP 3 sao, tạo thêm động lực để HTX Nông nghiệp hữu cơ 86, xã Chiềng Sung mở rộng thị trường. Ảnh: Văn Ngọc

Hương vị từ những ngày ủ đậu

Ở bản Chiềng Đen, xã Chiềng Sung, tương Thúa Ố là món chấm quen thuộc trong bữa cơm của đồng bào Thái. Tương có màu nâu sánh, vị béo bùi, mặn dịu và hương thơm đặc trưng của đậu tương lên men, thường ăn cùng rau, măng và thịt.

Bà Lò Thị Lưu, người có nhiều năm làm Thúa Ố ở bản Chiềng Đen cho biết, trong tiếng Thái, “thúa” nghĩa là hạt đậu, “ố” là ủ. Đậu tương được chọn kỹ, hầm khoảng 10 - 12 giờ cho mềm nhừ, để nguội rồi ủ tự nhiên từ 10-15 ngày trước khi giã và phối trộn gia vị.

Quy trình không cầu kỳ nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ, bởi chất lượng nguyên liệu, thời gian hầm và quá trình lên men quyết định hương vị thành phẩm. Kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ giúp người làm giữ được nét riêng của món tương truyền thống.

Từ những hạt đậu quen thuộc, qua nhiều ngày hầm, ủ và chế biến, Thúa Ố trở thành hương vị thân thuộc trong bữa cơm gia đình. Mỗi hộ có thể có bí quyết riêng, nhưng đều cần sự kiên nhẫn và kinh nghiệm tích lũy qua thời gian.

Trước đây, Thúa Ố chủ yếu được làm để phục vụ bữa ăn gia đình hoặc làm quà biếu. Nay, món tương này đang được phát triển thành sản phẩm hàng hóa, vừa mở rộng thị trường, vừa góp phần gìn giữ nét riêng trong văn hóa ẩm thực của người Thái.

Tương Thúa Ố Lưu Lò, bản Chiềng Đen, xã Chiềng Sung được du khách đón nhận tại Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026. Ảnh: Tuấn Anh
Tương Thúa Ố Lưu Lò, bản Chiềng Đen, xã Chiềng Sung được du khách đón nhận tại Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026. Ảnh: Tuấn Anh

Đưa món tương ra khỏi gian bếp

Từ năm 2022, Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp hữu cơ 86 được thành lập tại xã Chiềng Sung, từng bước đưa tương Thúa Ố từ quy mô gia đình sang sản xuất hàng hóa. Các thành viên chú trọng lựa chọn nguyên liệu, kiểm soát quy trình, bảo đảm vệ sinh, đóng gói và xây dựng thương hiệu, đồng thời duy trì phương pháp lên men tự nhiên để giữ hương vị truyền thống.

Chị Lò Thị Thanh - Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ 86 cho biết, phát triển sản phẩm phải đi đôi với giữ gìn hương vị vốn có. Nếu thay đổi cách làm khiến Thúa Ố mất đi nét riêng, món ăn sẽ khó giữ sức hấp dẫn.

Năm 2025, tương Thúa Ố Chiềng Sung được công nhận OCOP 3 sao. Sản phẩm được đóng hũ dung tích 250ml và 500ml, có nhãn mác, thông tin và mã QR truy xuất nguồn gốc, thuận tiện hơn cho người tiêu dùng.

Tại Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026, gian hàng xã Chiềng Sung giới thiệu Thúa Ố cùng các sản phẩm đặc trưng. Nhiều du khách tìm hiểu cách chế biến, thưởng thức món tương và nghe câu chuyện ẩm thực người Thái.

Anh Lò Văn Khiêm, ở phường Mộc Châu, chia sẻ: “Lần đầu tiên tôi được thưởng thức các loại rau, củ như gừng, lá cải xanh, đậu rồng, cà Lào, rau ngót sống ghém rồi chấm với tương Thúa Ố. Tôi thấy cách ăn này hấp dẫn, ngon và lạ miệng”.

HTX hiện có 7 thành viên, sản lượng khoảng 800 - 3.000kg tương thành phẩm mỗi năm. Đơn vị đã xây dựng vùng nguyên liệu đậu tương khoảng 3ha, hướng dẫn người dân canh tác an toàn theo hướng VietGAP, sử dụng hợp lý phân bón hữu cơ và phân vi sinh. Diện tích dự kiến mở rộng lên khoảng 20ha để ổn định nguồn cung.

HTX cũng tận dụng Zalo, Facebook để quảng bá sản phẩm, giới thiệu quy trình chế biến và văn hóa ẩm thực người Thái. Tương Thúa Ố đã tiếp cận khách hàng tại Hà Nội, Lào Cai, Điện Biên và một số địa phương khác.

Chị Quàng Thị Cương, ở tổ 2, phường Chiềng Cơi nhận xét, Thúa Ố có vị đậm đà, hương thơm đặc trưng của đậu tương lên men. Bao bì sạch sẽ, thông tin rõ ràng giúp người dùng thuận tiện khi mua về sử dụng hoặc làm quà biếu.

Để duy trì chỗ đứng trên thị trường, HTX cần bảo đảm chất lượng đồng đều, an toàn thực phẩm, chủ động nguyên liệu và tìm kiếm kênh tiêu thụ phù hợp.

Thời gian tới, HTX đặt mục tiêu nâng hạng OCOP, mở rộng vùng nguyên liệu, cơ giới hóa các công đoạn phù hợp và đẩy mạnh bán hàng trên nền tảng số. Đơn vị cũng dự kiến kết hợp Thúa Ố với măng khô, chẩm chéo và các nông sản đặc trưng để tạo bộ quà tặng, gia tăng giá trị sản phẩm địa phương.

Tương Thúa Ố là món ăn truyền thống quen thuộc trong bữa cơm của đồng bào dân tộc Thái ở Sơn La. Ảnh: Văn Ngọc
Tương Thúa Ố là món ăn truyền thống quen thuộc trong bữa cơm của đồng bào dân tộc Thái ở Sơn La. Ảnh: Văn Ngọc

Từ hương vị bản làng đến trải nghiệm văn hóa

Một hũ tương Thúa Ố có thể theo chân người mua về căn bếp ở thành phố xa Sơn La. Nhưng giá trị của món ăn không chỉ nằm ở việc bán sản phẩm, mà còn ở câu chuyện văn hóa phía sau.

Thúa Ố thể hiện cách người Thái tận dụng nguyên liệu sẵn có, tích lũy kinh nghiệm chế biến và gìn giữ hương vị trong bữa cơm gia đình. Khi được giới thiệu cùng nguồn gốc, cách làm, món ăn dân dã này giúp người thưởng thức hiểu thêm về văn hóa địa phương.

Đó cũng là cách mà xã Chiềng Sung định hướng khi gắn sản phẩm OCOP với du lịch cộng đồng. Du khách có thể tìm hiểu vùng trồng đậu tương, quan sát quy trình làm tương, nghe người dân kể chuyện nghề và thưởng thức Thúa Ố trong bữa ăn bản địa.

Nếu được tổ chức phù hợp, hoạt động này sẽ mở thêm cơ hội bán sản phẩm, cung cấp dịch vụ và giới thiệu ẩm thực địa phương. Tuy nhiên, để phát triển lâu dài, Thúa Ố cần bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn nguyên liệu ổn định và giữ được nét chân thực của văn hóa bản địa.

Với HTX Nông nghiệp hữu cơ 86, mục tiêu không chỉ là nâng hạng OCOP, mở rộng thị trường mà còn tạo chỗ đứng cho sản phẩm bằng chất lượng và câu chuyện riêng. Từ vùng nguyên liệu đến từng hũ tương, việc phát triển cần song hành với gìn giữ bản sắc.

Thúa Ố vẫn bắt đầu từ những hạt đậu được chọn kỹ, những ngày ủ tương và đôi bàn tay quen việc. Từ căn bếp người Thái ở Chiềng Sung, hương vị ấy đang có thêm cơ hội đến với nhiều người, mang theo câu chuyện về văn hóa và đời sống Sơn La.


Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết