Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng: Trang bị cho trẻ "hệ miễn dịch số"

Gia tăng các vụ việc lừa đảo, dụ dỗ trẻ em qua mạng

Thời gian gần đây, hàng loạt vụ việc liên quan đến trẻ em bị lừa đảo, dụ dỗ trên không gian mạng liên tiếp được phát hiện tại nhiều địa phương, cho thấy mức độ phức tạp và nguy hiểm ngày càng gia tăng.

Những thủ đoạn đáng chú ý là “bắt cóc online”, trong đó các đối tượng giả danh công an, gọi điện đe dọa nạn nhân có liên quan đến các vụ án như rửa tiền, sau đó hướng dẫn các em tự dàn cảnh bị bắt cóc để ép gia đình chuyển tiền chuộc.

Có trường hợp bị yêu cầu chuyển tới hàng trăm triệu đồng; thậm chí, một số nạn nhân còn bị ép tự cách ly trong khách sạn, cắt đứt liên lạc với gia đình để tạo kịch bản “bị bắt cóc” chân thực hơn.

Điều đáng lo ngại là nhiều em hoàn toàn tin tưởng và làm theo hướng dẫn của đối tượng lừa đảo.

Không chỉ dừng ở chiêu trò giả danh cơ quan chức năng, các đối tượng còn sử dụng chiêu “việc nhẹ, lương cao” để dụ dỗ thanh thiếu niên.

Điển hình như vụ việc tại Lâm Đồng vào cuối tháng 3.2026, 4 bé gái từ 14 đến 17 tuổi đã tự ý rời khỏi nhà, bắt xe vào TPHCM sau khi liên hệ tìm việc qua mạng xã hội với người lạ. Các thông tin trao đổi đều diễn ra qua tin nhắn, không rõ danh tính, địa chỉ, tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị lừa đảo hoặc lôi kéo vào các hành vi vi phạm pháp luật.

Rất may, lực lượng công an đã kịp thời phát hiện và phối hợp với nhà xe, cơ quan chức năng tại TPHCM để đón các em ngay khi xe đến bến, ngăn chặn nguy cơ xảy ra hậu quả nghiêm trọng.

Từ thực tế các vụ việc, cơ quan chức năng cảnh báo, môi trường mạng đang trở thành “mảnh đất” để các đối tượng lợi dụng tâm lý nhẹ dạ, thiếu kinh nghiệm của trẻ em. Việc giao tiếp hoàn toàn qua không gian ảo, thiếu kiểm chứng khiến các em dễ rơi vào bẫy lừa đảo mà không nhận ra.

Ở góc độ tâm lý, Tiến sĩ Vũ Thu Hương - Chuyên gia giáo dục, nguyên giảng viên khoa Giáo dục tiểu học thuộc Đại học Sư phạm Hà Nội - nhận định, một trong những nguyên nhân sâu xa là sự đứt gãy niềm tin giữa trẻ và gia đình. “Nhiều bạn trẻ không tin bố mẹ, người thân, lại dễ tin bạn bè hoặc người lạ trên mạng. Khi gia đình thiếu quy tắc rõ ràng, thiếu sự đồng hành, trẻ dễ bị dẫn dắt bởi các tác động bên ngoài”, bà cho biết.

Cũng theo chuyên gia này, không ít trẻ thành thạo công nghệ nhưng lại thiếu kỹ năng sống và khả năng nhận diện rủi ro.

Các em có thể sử dụng mạng xã hội thành thạo, nhưng lại không đủ cảnh giác trước các tình huống lừa đảo tinh vi.

Từ hoàn thiện pháp lý đến “miễn dịch số” cho trẻ

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Phạm Quốc Bảo - Công ty luật Bảo Ngọc (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) - cho rằng, các nguy cơ trên không gian mạng với trẻ em đang gia tăng cả về mức độ lẫn tính chất. Không chỉ là lừa đảo tài chính, nhiều hành vi nguy hiểm hơn như “tống tiền tình dục” (sextortion), “grooming” - tiếp cận, xây dựng lòng tin để xâm hại - hay việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo nội dung giả mạo nhằm đe dọa nạn nhân đang xuất hiện ngày càng nhiều.

“Trong các vụ việc tôi trực tiếp tiếp nhận, có ba khó khăn lặp đi lặp lại: chứng cứ điện tử bị xóa trước khi cơ quan chức năng kịp thu thập, nạn nhân im lặng vì sợ hãi và xấu hổ, còn các nền tảng xuyên biên giới thì hợp tác chậm và không ổn định”, Luật sư Bảo chia sẻ.

Theo luật sư, vấn đề cốt lõi không phải là thiếu quy định pháp luật. Hiện nay, nhiều hành vi đã có chế tài xử lý, từ quy định trong Bộ luật Hình sự đến Luật An ninh mạng.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định và thực thi vẫn còn lớn, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh.

Đáng chú ý, Quyết định 468/QĐ-TTg ban hành năm 2026 được xem là bước chuyển quan trọng, khi lần đầu tiên xác lập mục tiêu kép: vừa bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ trên không gian mạng, vừa phát triển năng lực số để trẻ trở thành công dân số an toàn.

Chương trình đưa ra nhiều điểm mới như ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phát hiện, xử lý nguy cơ xâm hại; thành lập “nhóm trẻ cố vấn kỹ thuật số” để trẻ tham gia xây dựng chính sách; đồng thời đặt ra các chỉ tiêu cụ thể như 100% trường học triển khai giải pháp an ninh mạng, 100% nhà mạng tích hợp công cụ ngăn chặn nội dung độc hại.

Luật sư Phạm Quốc Bảo đánh giá, việc chuyển từ tư duy “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa rủi ro” là phù hợp với thực tiễn. “Nếu chỉ chờ vi phạm xảy ra rồi mới xử lý thì luôn đi sau.

Trong khi đó, nội dung độc hại trên mạng có thể lan truyền rất nhanh và gây tổn hại nghiêm trọng chỉ trong thời gian ngắn”, Luật sư nói.

Theo luật sư, giải pháp căn cơ không nằm ở việc cấm đoán, mà là trang bị cho trẻ “miễn dịch số” - tức khả năng tự nhận diện, đánh giá và ứng phó với các nguy cơ trên môi trường mạng.

Từ thực tế các vụ việc, cơ quan chức năng cũng khuyến cáo phụ huynh cần tăng cường đồng hành cùng con, hướng dẫn kỹ năng sử dụng mạng an toàn, kiểm chứng thông tin và giữ liên lạc khi có dấu hiệu bất thường.

Các chuyên gia thống nhất rằng, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không thể chỉ trông chờ vào pháp luật, mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và chính bản thân trẻ em - những “công dân số” trong tương lai.