Điều chỉnh lương cơ sở tháng 3.2026, chuyên gia đề xuất cách tính mức tăng

Theo Phụ lục ban hành kèm theo Công văn số 38/TTg-QHĐP năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã hướng dẫn một số nhiệm vụ trọng tâm để triển khai các Nghị quyết được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Trong đó, một nội dung đáng chú ý là nhiệm vụ điều chỉnh lương cơ sở và các chế độ phụ cấp, được nêu cụ thể tại Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội.

Theo đó, trong tháng 3.2026, Chính phủ yêu cầu Bộ Nội vụ chủ trì thực hiện việc điều chỉnh một số loại phụ cấp và mức lương cơ sở. Đồng thời, sẽ tiến hành điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công, trợ cấp xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội.

Việc điều chỉnh này được thực hiện theo Kết luận số 206-KL/TW ngày 10.11.2025 của Bộ Chính trị, nhằm tiếp tục cải thiện đời sống cho người hưởng lương và các đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh xã hội.

Ngày 8.3, trao đổi với Lao Động, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nay là Bộ Nội vụ) cho rằng, tiền lương khu vực công có đặc thù khác với lương tối thiểu trên thị trường.

Lương tối thiểu thị trường thường áp dụng cho lao động giản đơn, trong khi tiền lương khu vực công chủ yếu dành cho lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật. Vì vậy, việc xác định mức lương cơ sở cần phản ánh đặc điểm của nguồn nhân lực khu vực công.

Theo bà Hương, hiện có 3 phương pháp tiếp cận chính để xác định tiền lương.

Phương pháp thứ nhất là tiếp cận theo nhu cầu sống tối thiểu. Theo cách này, mức lương cần bảo đảm chi phí để tái sản xuất sức lao động, bao gồm chi phí sinh hoạt cơ bản và các khoản như bảo hiểm xã hội, đào tạo, an sinh. Từ mức sống tối thiểu sẽ tính ra mức lương tối thiểu, sau đó áp dụng hệ số để xác định tiền lương cho các bậc trong hệ thống.

Phương pháp thứ hai là tiếp cận theo thị trường lao động. Theo đó, tiền lương khu vực công cần được so sánh với mức lương của các vị trí tương đương trên thị trường.

"Chẳng hạn, nếu lao động trình độ đại học trên thị trường hiện nay có mức lương trung bình khoảng 10 triệu đồng/tháng thì tiền lương khu vực công cũng cần được thiết kế ở mức tương xứng để tránh tình trạng chảy máu chất xám" - bà lấy ví dụ.

Phương pháp thứ ba là tiếp cận theo cân đối kinh tế vĩ mô, tức xác định quỹ tiền lương của khu vực công dựa trên quy mô nền kinh tế; ví dụ tỉ trọng chi tiền lương trong GDP, sau đó phân bổ cho số lượng lao động trong hệ thống để tính ra mức lương bình quân.

Từ các cách tiếp cận này, bà Hương cho rằng nếu vẫn duy trì cơ chế lương cơ sở, thì việc điều chỉnh hằng năm ít nhất phải bù đắp trượt giá và phản ánh tăng trưởng kinh tế.

"Về nguyên tắc, mức tăng lương cơ sở tối thiểu nên bằng tốc độ tăng GDP cộng với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để bảo toàn giá trị tiền lương” - bà Hương nói.

Theo bà, tiền lương luôn có hai khái niệm: Giá trị danh nghĩa và giá trị thực tế. Giá trị danh nghĩa là con số tiền lương được công bố, còn giá trị thực tế là sức mua của tiền lương. Khi giá cả tăng lên, nếu tiền lương không điều chỉnh tương ứng thì thu nhập thực của người lao động sẽ giảm.

Bên cạnh đó, tăng trưởng kinh tế cũng cần được phản ánh vào tiền lương. Theo bà Hương, khu vực công có vai trò quan trọng trong hoạch định và thực thi chính sách phát triển, vì vậy một phần thành quả tăng trưởng kinh tế cần được chuyển hóa thành thu nhập cho người lao động trong khu vực này.