Siết kỷ cương xây dựng pháp luật, khơi thông 'điểm nghẽn' thể chế

Nghị quyết nêu rõ, trong nhiệm kỳ 2021 – 2025, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các thành viên Chính phủ đã chủ động, tích cực, phát huy tinh thần trách nhiệm cao, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế, pháp luật. Trọng tâm là việc xây dựng, trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Trong nhiệm kỳ, Chính phủ đã tổ chức 41 phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật; cho ý kiến đối với hơn 215 dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết và hồ sơ chính sách xây dựng luật, nghị quyết, trong đó có nhiều dự án luật quan trọng, phức tạp, cấp bách. Tính chung nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Chính phủ đã trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua 179 luật, pháp lệnh, nghị quyết – gấp hơn hai lần so với nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV.

Theo đánh giá của Chính phủ, công tác xây dựng và trình các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết đã có những chuyển biến quan trọng về tư duy và phương thức thực hiện, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Công tác tổ chức thi hành pháp luật cũng được gắn kết chặt chẽ hơn với xây dựng pháp luật, cải cách thủ tục hành chính và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Trên cơ sở những kết quả đạt được, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ tiếp tục tập trung nguồn lực, chỉ đạo quyết liệt và hiệu quả công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và các nghị quyết đột phá của Bộ Chính trị trong các lĩnh vực then chốt.

Theo đó, người đứng đầu các bộ, ngành phải trực tiếp phụ trách, chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ xây dựng các dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; quán triệt và thực hiện nghiêm tinh thần “6 tăng cường”, “6 rõ”, “6 sao”, “6 phải” trong công tác xây dựng pháp luật.

Chính phủ yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và yêu cầu khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Các bộ, ngành phải thường xuyên cập nhật các chủ trương, chính sách của Đảng để kịp thời thể chế hóa thành pháp luật; đồng thời chủ động phát hiện những vướng mắc, khó khăn, điểm nghẽn trong hệ thống pháp luật để đề xuất sửa đổi, bổ sung.

Việc xây dựng pháp luật cần được nâng cao chất lượng ngay từ khâu xây dựng chính sách đến soạn thảo văn bản; chỉ áp dụng thủ tục rút gọn trong những trường hợp thực sự cần thiết và đúng quy định. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường truyền thông chính sách; chú trọng tổng kết thực tiễn, khảo sát thực tế, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế; đánh giá tác động chính sách và lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, các đối tượng chịu tác động của chính sách, bảo đảm không đẩy khó khăn cho người dân, doanh nghiệp trong thiết kế chính sách và xây dựng pháp luật.

Trong quá trình xây dựng, chỉnh lý và hoàn thiện các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan cần rà soát kỹ các quy định về điều kiện bảo đảm thi hành, điều khoản chuyển tiếp, nội dung giao quy định chi tiết và thời điểm có hiệu lực, nhằm bảo đảm tính khả thi của văn bản cũng như việc ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn.

Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành cập nhật đầy đủ và kịp thời tiến độ xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trên Hệ thống thông tin quản lý Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật để phục vụ công tác tổng hợp, báo cáo Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Một yêu cầu quan trọng khác được đặt ra là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi và thiết kế cơ chế giám sát, kiểm tra hiệu quả. Việc xây dựng pháp luật cần kế thừa các quy định đã được thực tiễn chứng minh là hiệu quả, đồng thời kịp thời sửa đổi, bổ sung, tháo gỡ những điểm nghẽn do quy định pháp luật gây ra, nhất là các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu rõ ràng hoặc không còn phù hợp với thực tiễn.

Cùng với đó, Chính phủ yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong công tác xây dựng pháp luật; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, xóa bỏ cơ chế “xin – cho”; tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Tại phiên họp ngày 27/2/2026, Chính phủ đã thảo luận và cho ý kiến đối với 4 dự án luật và 1 dự án nghị quyết, gồm: Luật Thủ đô (sửa đổi); Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài; và Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Đối với dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chính phủ cơ bản thống nhất với dự thảo do Bộ Tư pháp trình và giao Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với UBND thành phố Hà Nội và các cơ quan liên quan tiếp thu tối đa ý kiến của các thành viên Chính phủ, hoàn thiện hồ sơ dự án luật theo quy định.

Quá trình hoàn thiện dự thảo luật cần rà soát toàn diện để bảo đảm phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và quy định của Hiến pháp; đồng thời cập nhật các chỉ đạo mới liên quan đến định hướng phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Việc xây dựng luật cũng cần đánh giá kỹ thực tiễn thi hành Luật Thủ đô hiện hành, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và các mô hình quản trị thủ đô hiện đại trên thế giới để lựa chọn những nội dung phù hợp áp dụng cho Hà Nội.

Hồ sơ dự án luật phải làm rõ các nội dung sửa đổi, bổ sung, lược bỏ so với luật hiện hành; xác định rõ các nội dung phân quyền cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch UBND thành phố; đồng thời giải trình đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của các cơ chế, chính sách mới, gắn với yêu cầu giải quyết triệt để những “điểm nghẽn” trong quá trình phát triển của Thủ đô.

Dự thảo luật cũng cần được thiết kế theo hướng quy định những vấn đề mang tính khung và nguyên tắc để bảo đảm tính ổn định lâu dài. Nguyên tắc đặt ra là phân quyền tối đa, toàn diện, triệt để cho Thủ đô nhưng phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi và thiết kế cơ chế giám sát, kiểm tra hiệu quả, bảo đảm không ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, cũng như giữ gìn bản sắc văn hóa, di sản của Thủ đô.

Đối với dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chính phủ thống nhất với đề xuất của Bộ Tư pháp và yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định theo hướng bám sát chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, bảo đảm quy trình giải quyết thủ tục đơn giản, hiệu quả, giảm chi phí và thời gian cho người dân.

Dự thảo luật cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan; đồng thời kịp thời sửa đổi các quy định đã bộc lộ bất cập trong quá trình thi hành Luật Hộ tịch năm 2014. Việc hoàn thiện dự thảo luật cũng phải gắn với đánh giá đầy đủ điều kiện hạ tầng công nghệ và nguồn lực thực tế, nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực hộ tịch.

Đối với dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), Chính phủ yêu cầu thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng về tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân. Dự thảo luật cần đổi mới tư duy quản lý theo hướng phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư và các tổ chức tôn giáo; Nhà nước tôn trọng và tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân phát huy giá trị văn hóa, đạo đức và nguồn lực của tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phục vụ phát triển đất nước.

Các quy định trong dự thảo luật phải bảo đảm tính minh bạch, kế thừa và khả thi trong thực tiễn; đồng thời giải quyết triệt để những bất cập hiện nay, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh mới, đặc biệt là khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sự phát triển của hoạt động tín ngưỡng trên không gian mạng.

Chính phủ cũng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu; xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp từ Trung ương đến địa phương; rà soát, cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết và hạn chế cơ chế “xin – cho”. Việc ứng dụng công nghệ, triển khai dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử và chuyển đổi số trong quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo cũng được đặt ra nhằm tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.