Di sản Huỳnh Thúc Kháng và những giá trị cho nghề báo hôm nay

Nhân kỷ niệm 150 năm Ngày sinh nhà chí sĩ, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng (1/10/1876 - 1/10/2026), sáng 30/9, tại tỉnh Thái Nguyên, Tỉnh ủy Thái Nguyên phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “Huỳnh Thúc Kháng - Từ Báo Tiếng Dân đến Trường dạy làm báo”.

Tham dự Hội thảo có ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Trịnh Xuân Trường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên; đại diện lãnh đạo các cơ quan Trung ương, tỉnh Thái Nguyên, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà báo.

Nhìn lại di sản Huỳnh Thúc Kháng từ yêu cầu của báo chí hôm nay

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Bí thư Tỉnh uỷ Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường cho rằng, kỷ niệm 150 năm Ngày sinh nhà chí sĩ, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng diễn ra trong bối cảnh báo chí Việt Nam đang đứng trước những yêu cầu mới của chuyển đổi số, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ truyền thông và những thay đổi sâu sắc trong phương thức tiếp nhận thông tin của xã hội.

Những yêu cầu đó, theo ông, đặt ra với báo chí không chỉ vấn đề đổi mới phương thức làm nghề, mà còn là yêu cầu giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và niềm tin của công chúng.

Trong bối cảnh ấy, việc trở lại với lịch sử, nghiên cứu một cách khoa học và khách quan về cuộc đời, sự nghiệp báo chí của nhà chí sĩ, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng có ý nghĩa thiết thực. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng đánh giá cụ Huỳnh là người “học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao”, suốt đời “phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”.

Theo ông Trịnh Xuân Trường, từ những chặng đường hoạt động của cụ Huỳnh có thể nhận diện những giá trị có sức sống lâu dài đối với hoạt động báo chí, đó là trách nhiệm trước đất nước và nhân dân, trung thực với sự thật, bản lĩnh của người cầm bút và ý thức phụng sự xã hội.

Năm 1927, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng sáng lập Báo Tiếng Dân và giữ cương vị chủ nhiệm kiêm chủ bút. Trong 16 năm hoạt động, từ năm 1927 đến năm 1943, với 1.766 số báo được xuất bản, Tiếng Dân trở thành một trong những tờ báo có ảnh hưởng lớn, phản ánh đời sống chính trị, xã hội, truyền bá tư tưởng yêu nước, nâng cao dân trí, bảo vệ quyền lợi của nhân dân và cổ vũ tinh thần dân tộc.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, với trọng trách Bộ trưởng Bộ Nội vụ và sau đó là Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục đem tài năng, trí tuệ và uy tín phụng sự Tổ quốc trong những thời điểm đặc biệt khó khăn của cách mạng.

"Di sản Huỳnh Thúc Kháng không chỉ thuộc về lịch sử báo chí mà còn có ý nghĩa đối với công tác xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam, đặc biệt ở mối quan hệ giữa báo chí với đất nước và nhân dân; giữa quyền và trách nhiệm của người làm báo; giữa bản lĩnh nghề nghiệp với trách nhiệm chính trị, xã hội", ông Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh.

Đề cập đến vị trí của Thái Nguyên trong lịch sử báo chí cách mạng, ông Trịnh Xuân Trường cho biết, địa phương là một địa bàn quan trọng của căn cứ địa Việt Bắc, gắn với hoạt động của nhiều cơ quan báo chí cách mạng. Đặc biệt, ngày 4/4/1949, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng được thành lập tại xóm Bờ Rạ, xã Tân Thái, huyện Đại Từ, nay thuộc xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên, với khóa học đầu tiên gồm 42 học viên, trở thành dấu mốc quan trọng trong lịch sử đào tạo báo chí cách mạng Việt Nam.

Theo ông Trịnh Xuân Trường, việc nhìn lại dấu mốc này cũng góp phần làm rõ giá trị của Di tích lịch sử quốc gia Địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, từ đó đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy di sản báo chí cách mạng gắn với giáo dục truyền thống cho các thế hệ người làm báo.

Từ Tiếng Dân đến Trường dạy làm báo: Mạch nối của nghề báo cách mạng

Phát biểu đáp từ và đề dẫn Hội thảo, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đánh giá những chia sẻ của Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên cho thấy một cách tiếp cận rõ ràng: nghiên cứu lịch sử phải gắn với thực tiễn hôm nay; bảo tồn di sản phải hướng tới phát huy giá trị; di sản báo chí cách mạng cần được đặt trong dòng chảy phát triển của đất nước và của vùng đất đã lưu giữ những dấu ấn đặc biệt ấy.

Theo ông Lê Quốc Minh, khi nói về Huỳnh Thúc Kháng, không chỉ nói về một nhà chí sĩ yêu nước, một nhân cách lớn mà còn nói về một trong những người có đóng góp quan trọng đối với sự hình thành và phát triển của báo chí Việt Nam.

Năm 1927, Báo Tiếng Dân ra đời tại Huế dưới sự sáng lập và chủ bút của Huỳnh Thúc Kháng. Trong 16 năm hoạt động, Tiếng Dân trở thành một diễn đàn có ảnh hưởng lớn, phản ánh đời sống xã hội, truyền bá tư tưởng yêu nước, nâng cao dân trí và thể hiện trách nhiệm của người làm báo trước đất nước và nhân dân.

Từ thực tiễn đó, ông Lê Quốc Minh cho rằng, những giá trị như bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trung thực, trách nhiệm xã hội và ý thức phụng sự nhân dân vẫn là nền tảng không thể thay thế của nghề báo, dù công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

“Nếu Tiếng Dân cho chúng ta thấy một cách thực hành nghề báo gắn với trách nhiệm xã hội, thì hơn hai thập niên sau, tại Thái Nguyên, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng lại đánh dấu một bước phát triển mới”, ông Lê Quốc Minh nói.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, báo chí cách mạng khi đó không chỉ cần những người có tâm huyết mà cần một đội ngũ được đào tạo bài bản, có phương pháp, có bản lĩnh và đáp ứng những yêu cầu cụ thể của sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

“Từ Tiếng Dân đến Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, có thể thấy một mạch liên tục: từ thực hành nghề báo đến đào tạo người làm báo; từ trách nhiệm của một cá nhân đến trách nhiệm của cả một đội ngũ; từ những giá trị được hình thành trong lịch sử đến yêu cầu tiếp tục trao truyền các giá trị ấy cho những thế hệ hôm nay và mai sau”, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Đề cập việc phát huy di sản báo chí tại Thái Nguyên, ông Lê Quốc Minh cho rằng không nên chỉ nhìn vào từng di tích, địa điểm hay hiện vật riêng lẻ, mà cần nhìn nhận đây là một hệ thống di sản báo chí cách mạng, trong đó các địa điểm, cơ quan báo chí, nhân vật, sự kiện, tư liệu, hiện vật và những câu chuyện nghề nghiệp có mối quan hệ với nhau.

“Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những giá trị ấy không chỉ được bảo tồn trong hồ sơ, trong kho lưu trữ hay trong những không gian trưng bày, mà thực sự sống trong đời sống văn hóa đương đại”, ông Lê Quốc Minh chia sẻ.

Từ đó, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đề xuất kết nối các di sản báo chí của Thái Nguyên với hệ thống di tích lịch sử cách mạng, không gian văn hóa Việt Bắc, các chương trình giáo dục truyền thống và hoạt động “về nguồn” của các cơ quan báo chí, cơ sở đào tạo báo chí.

Theo ông Lê Quốc Minh, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng có thể trở thành một không gian học tập, nghiên cứu, nơi sinh viên báo chí được tiếp cận tư liệu gốc, tìm hiểu cách các thế hệ nhà báo trước đây tác nghiệp trong điều kiện chiến tranh. Qua đó, người học hiểu sâu hơn rằng nghề báo không chỉ là kỹ năng sử dụng công nghệ mà trước hết là trách nhiệm đối với đất nước, nhân dân và sự thật.

Ông Lê Quốc Minh đề nghị các đại biểu tập trung vào ba vấn đề: tiếp tục làm rõ giá trị lịch sử, tư tưởng, báo chí và nhân cách của Huỳnh Thúc Kháng, giá trị của Tiếng Dân và Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng; nhìn nhận đầy đủ hơn vị trí của Thái Nguyên trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam; đồng thời đề xuất những giải pháp thực tiễn để bảo tồn, phát huy di sản, kết nối với giáo dục, đào tạo báo chí, hoạt động về nguồn, du lịch văn hóa và phát triển văn hóa của địa phương.

Hội thảo là dịp nhìn lại một chặng đường từ Báo Tiếng Dân đến Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, qua đó làm rõ hơn những giá trị của một di sản báo chí gắn với trách nhiệm xã hội, bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần phụng sự đất nước, nhân dân. Đồng thời, những trao đổi tại hội thảo mở ra hướng tiếp cận di sản không chỉ để ghi nhớ quá khứ mà còn để tiếp tục giáo dục, nghiên cứu và phát huy giá trị trong đời sống hôm nay.