Bền bỉ gìn giữ nét đẹp trang phục người Mông ở Pà Cò

*Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc

Xã Pà Cò, tỉnh Phú Thọ là địa bàn sinh sống tập trung lâu đời của đồng bào dân tộc Mông (trước là hai xã Hang Kia và Pà Cò). Trải qua nhiều thế hệ, cộng đồng nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc; trong đó, trang phục truyền thống được xem là một nhận diện riêng biệt, phản ánh đời sống, tín ngưỡng, thẩm mỹ và trình độ sáng tạo của người Mông.

Người Mông ở xã Pà Cò duy trì nhiều nghề thủ công truyền thống như dệt vải lanh, thêu thùa thổ cẩm, nhuộm chàm, vẽ sáp ong, rèn nông cụ… Đặc biệt, nghề làm trang phục truyền thống của người Mông nơi đây không chỉ phục vụ sinh hoạt hằng ngày mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, gắn với phong tục, lễ nghi và các sinh hoạt cộng đồng.

Theo các nghiên cứu văn hóa, trang phục truyền thống của người Mông xã Pà Cò, tỉnh Phú Thọ mang những đặc trưng riêng, vừa có nét tương đồng với trang phục của các nhóm Mông khác, vừa tạo dấu ấn độc đáo khó trộn lẫn.

Trang phục nam giới chủ yếu được làm từ vải lanh nhuộm chàm, với áo “tro dờ” có tay dài, thân áo may ngắn, để hở phần bụng từ 8-10 cm. Quần may dáng rộng, ống xòe, được ghép từ 4 mảnh vải to gọi là “trê tri”, tạo thành phần thân ống quần, một mảnh vải vuông gọi là “tàu tri” làm đũng quần và một mảnh làm cạp quần. Trên trang phục có dây buộc thắt lưng dùng để buộc trên phần cạp quần, khi buộc để hai đầu dây dài khoảng 30 cm ở giữa trước bụng tạo nên vẻ mạnh mẽ, khỏe khoắn cho trang phục nam.

Với trang phục phụ nữ Mông có váy, áo, yếm, xà cạp, thắt lưng. Váy hình nón cụt, xếp nếp, xòe rộng, được làm từ vải lanh nhuộm chàm. Váy gồm cạp váy, dưới phần cạp hông, thân váy và chân váy... Xen kẽ các phần vẽ sáp ong ở thân váy, trang trí thêm các phần đắp ghép hoa vải chủ yếu là hình vuông, hình quả trám. Phần chân váy được thêu theo kiểu chữ thập với các họa tiết hoa văn, mặt trời sinh động. Cùng với đó, trang sức truyền thống chủ yếu bằng bạc như, vòng cổ, khuyên tai, vòng tay, nhẫn… góp phần tôn lên vẻ đẹp rực rỡ của người phụ nữ Mông.

Chị Sùng Y Dớ, xã Pà Cò cho biết, màu sắc truyền thống trong trang phục người Mông có năm màu cơ bản là chàm đen, đỏ, vàng, trắng và xanh lơ, trong đó màu đỏ giữ vai trò chủ đạo. Nghệ thuật tạo hình dân gian đã khiến trang phục thổ cẩm phụ nữ Mông nổi bật giữa sắc xanh của núi rừng, thể hiện sự khéo léo, cần cù và trí tưởng tượng phong phú của người phụ nữ, đồng thời phản ánh những giá trị văn hóa, thẩm mỹ đặc trưng của cộng đồng người Mông nơi đây.

Có dịp đến chợ phiên Pà Cò vào các ngày Chủ nhật hoặc những ngày Tết Mông, các lễ hội mùa Xuân như lễ hội Gầu Tào, du khách sẽ được chiêm ngưỡng một không gian rực rỡ sắc màu bởi trang phục của phụ nữ dân tộc Mông.

*Bảo tồn trang phục truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch và các hoạt động thương mại, trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc Mông xã Pà Cò, tỉnh Phú Thọ đang đứng trước nguy cơ bị mai một. Trên thị trường xuất hiện ngày càng nhiều trang phục may sẵn, hoa văn in hoặc thêu bằng máy khiến các sản phẩm thủ công truyền thống bị lấn át.

Chị Sùng Y Múa, chủ homestay Y Múa tại xã Pà Cò (trước là xã Hang Kia) chia sẻ, sự phát triển du lịch mạnh mẽ trong thời gian qua đã kéo theo những biến đổi rõ nét về trang phục. Nhiều bộ trang phục hiện nay được bày bán sẵn, mang tính thương mại hóa, sai lệch về kiểu dáng, hoa văn so với trang phục truyền thống của người dân bản địa.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ đã có chủ trương xây dựng hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể về kỹ thuật vẽ sáp ong trên trang phục dân tộc Mông. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng tại Pà Cò đã triển khai các hoạt động để du khách trải nghiệm công đoạn dệt lanh, thêu thổ cẩm, nhuộm chàm, vẽ sáp ong… góp phần đưa di sản văn hóa trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng.

Chị Đoàn Hương Giang (du khách đến từ Hà Nội) cho rằng, trang phục truyền thống người Mông đẹp và đặc trưng, có giá trị văn hóa lớn, cần được gìn giữ, bảo tồn đúng cách. Việc bày bán tràn lan trang phục may sẵn tại các điểm du lịch nếu không được kiểm soát sẽ làm mất bản sắc, đồng thời khiến nghề thủ công truyền thống dần bị lãng quên.

Chủ tịch UBND xã Pà Cò Trần Văn Truyền cho biết, sau khi sáp nhập địa giới hành chính, UBND xã đã có chủ trương bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc giai đoạn 2020-2025, tầm nhìn đến năm 2030. Hằng năm, các lễ hội truyền thống như lễ hội Gầu Tào của người Mông được tổ chức nhằm giữ gìn không gian văn hóa, đồng thời tạo điểm nhấn thu hút khách du lịch.

Thời gian tới, chính quyền xã Pà Cò tiếp tục tăng cường phối hợp, quan tâm đào tạo nguồn nhân lực, ưu tiên con em dân tộc Mông, tôn vinh nghệ nhân giỏi; đồng thời quy hoạch vùng nguyên liệu trồng cây lanh, phục hồi hoa văn cổ, bảo tồn kỹ thuật tạo hoa văn truyền thống.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống người Mông xã Pà Cò, tỉnh Phú Thọ không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo nền tảng cho phát triển du lịch bền vững, đưa di sản văn hóa trở thành sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương./.

Lưu Trọng Đạt