Giá dầu biến động dữ dội, Việt Nam cần biến sức mạnh lọc dầu trong nước làm 'lá chắn'

Giá dầu thế giới có thể nhanh chóng thiết lập mốc 100 USD/thùng

Trung Đông từ nhiều thập kỷ qua luôn được ví như “rốn dầu” của thế giới, nơi tập trung phần lớn trữ lượng năng lượng toàn cầu. Riêng Iran cũng là một trong những quốc gia dầu mỏ có ảnh hưởng lớn với sản lượng và xuất khẩu thuộc nhóm hàng đầu OPEC.

Chính vì vậy, chỉ cần khu vực này xuất hiện biến động địa chính trị, thị trường dầu mỏ toàn cầu lập tức chao đảo, kéo theo áp lực lạm phát và bất ổn kinh tế trên phạm vi toàn thế giới.

Kể từ khi xung đột vũ trang giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra, giá dầu thế giới đã tăng “thẳng đứng”. Riêng trong phiên giao dịch ngày 2/3, giá dầu Brent đã nhảy vọt 7,5% lên mức 78,34 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ tăng 7,3% lên 71,88 USD/thùng.

Mối lo ngại lớn nhất hiện nay không còn nằm ở các nỗ lực đàm phán ngoại giao, mà là nguy cơ Eo biển Hormuz bị tê liệt hoàn toàn – tuyến hàng hải chiến lược trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới.

Theo dữ liệu từ các hệ thống theo dõi hàng hải quốc tế, hàng trăm tàu chở dầu đã phải neo đậu ở hai đầu eo biển do lo ngại nguy cơ bị tấn công tên lửa trong bối cảnh căng thẳng leo thang.

Ông Jorge Leon, chuyên gia phân tích của Rystad Energy, cảnh báo nếu dòng chảy khoảng 15 triệu thùng dầu mỗi ngày qua khu vực này bị gián đoạn, thị trường năng lượng toàn cầu có thể phải “tái định giá” dầu ở mức cao chưa từng có.

Nhiều chuyên gia nhận định, với tình hình căng thẳng như hiện nay, giá dầu thế giới có thể sớm nhanh chóng thiết lập mức giá 100 USD/thùng vào tuần này.

Tại Việt Nam, đà tăng 7,5% của dầu thế giới ngay đầu tháng 3 đang tạo áp lực cực lớn lên kỳ điều hành giá xăng dầu sắp tới. Các doanh nghiệp như Petrolimex và PV OIL đang phải đối mặt với hai gọng kìm: Giá nhập khẩu tăng phi mã và tỷ giá USD/VND biến động mạnh do đồng USD mạnh lên toàn cầu.

Đối với Việt Nam, thách thức không chỉ nằm ở câu chuyện giá xăng dầu tăng, mà còn ở tác động dây chuyền đến toàn bộ nền kinh tế. Giá năng lượng leo thang sẽ làm tăng chi phí vận tải, logistics, sản xuất công nghiệp và dịch vụ, từ đó gây sức ép lên mặt bằng giá hàng hóa và mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Tuy nhiên, ở góc độ dài hạn, đây cũng được xem là tín hiệu thúc đẩy Việt Nam đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu năng lượng. Việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, mở rộng năng lượng tái tạo, khí hóa lỏng (LNG) và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ trở thành yếu tố then chốt để tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc địa chính trị trong tương lai.

Việt Nam cần nâng cao vai trò của các nhà máy lọc dầu trong nước

TS Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng, thị trường xăng dầu trong nước có khai thác và sản xuất, nhưng nguồn cung chưa đủ đáp ứng hoàn toàn nhu cầu.

Bên cạnh đó, chi phí khai thác và chế biến trong nước tương đối cao, nên trong nhiều thời điểm, doanh nghiệp lựa chọn phương án nhập khẩu vì giá thành có thể cạnh tranh hơn.

Do vậy, giá xăng dầu trong nước về cơ bản vẫn chịu tác động lớn từ giá bình quân trên thị trường quốc tế. Khi căng thẳng leo thang tại khu vực Trung Đông, nơi có vai trò trung chuyển dầu mỏ rất quan trọng, chỉ cần xuất hiện nguy cơ gián đoạn vận tải hoặc nguồn cung, giá dầu thế giới sẽ phản ứng ngay. Khi đó, giá nhập khẩu của Việt Nam tăng theo, kéo mặt bằng giá trong nước đi lên.

“Thậm chí, trong kịch bản xấu hơn, nếu hoạt động nhập khẩu gặp trục trặc nghiêm trọng, không chỉ giá tăng mà nguy cơ thiếu hụt cục bộ cũng có thể xảy ra. Vì vậy, chúng ta không thể hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu mà cần có phương án chủ động hơn”, ông Điền nói.

Theo ông, trước hết, Việt Nam cần nâng cao vai trò của các nhà máy lọc dầu trong nước. Dù chi phí có thể cao hơn trong một số thời điểm, nhưng việc duy trì và tăng công suất sản xuất nội địa là yếu tố quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung thế giới bất ổn, chủ động được sản xuất trong nước còn quan trọng hơn yếu tố giá rẻ.

Thứ hai, cần tăng cường dự trữ xăng dầu quốc gia. Các nước trên thế giới đều đặc biệt coi trọng dự trữ chiến lược năng lượng để ứng phó với các cú sốc nguồn cung. Việt Nam cũng cần nâng quy mô và cơ chế vận hành dự trữ theo hướng linh hoạt, đủ khả năng can thiệp khi thị trường biến động mạnh.

Đối với Bộ Công Thương và các cơ quan quản lý, điều quan trọng là xây dựng cơ chế điều hành linh hoạt, kịp thời cập nhật diễn biến quốc tế, chủ động cân đối giữa sản xuất trong nước và nhập khẩu. Song song đó, cần có kịch bản ứng phó cụ thể cho từng tình huống, từ biến động giá mạnh đến gián đoạn nguồn cung.