Thượng đỉnh Trung - Nga và nỗ lực định hình trật tự quốc tế mới

Việc nhà lãnh đạo Nga tới Bắc Kinh chỉ ít ngày sau chuyến công du của Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến chuyến thăm mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ quan hệ song phương, trở thành một dấu mốc phản ánh sự điều chỉnh chiến lược của các trung tâm quyền lực lớn trong quá trình tái định hình cấu trúc toàn cầu.

Thúc đẩy quan hệ hợp tác Trung - Nga

Về hình thức, chuyến thăm được tổ chức nhân kỷ niệm 25 năm Hiệp ước Láng giềng tốt, Hữu nghị và Hợp tác Nga - Trung. Tuy nhiên, theo giới phân tích, nội dung nghị sự cho thấy Moscow và Bắc Kinh đang hướng tới mục tiêu củng cố nền tảng đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời phát đi thông điệp chung về một trật tự quốc tế đa cực. Hai bên đã ký khoảng 40 văn kiện hợp tác trên nhiều lĩnh vực như thương mại, năng lượng, giao thông, tài chính, giáo dục, công nghệ, điện ảnh và hợp tác truyền thông. Đáng chú ý nhất là Tuyên bố chung về việc thúc đẩy thế giới đa cực và xây dựng kiểu quan hệ quốc tế mới - văn kiện được xem như định hướng chính trị cho quan hệ Nga - Trung trong giai đoạn tới.

Việc Bắc Kinh và Moscow nhấn mạnh khái niệm “đa cực” phản ánh sự đồng thuận ngày càng lớn giữa hai nước trong đánh giá về hệ thống quốc tế hiện nay. Cả Trung Quốc và Nga đều cho rằng cấu trúc toàn cầu sau Chiến tranh Lạnh đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc, trong đó mô hình đơn cực do Mỹ dẫn dắt không còn phản ánh đầy đủ tương quan quyền lực mới. Quan điểm này được củng cố bởi những bất đồng kéo dài giữa Nga với phương Tây liên quan tới Ukraine, cũng như cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung trên các lĩnh vực công nghệ, thương mại, quân sự và địa chính trị.

Trong các phát biểu trước chuyến thăm, giới chức Nga nhiều lần nhấn mạnh rằng quan hệ Trung - Nga không phải là liên minh quân sự và không nhằm chống lại bên thứ ba. Phía Trung Quốc cũng duy trì cách diễn đạt quen thuộc về nguyên tắc “không liên minh, không đối đầu, không nhằm vào nước thứ ba”. Dù vậy, trên thực tế, mức độ phối hợp giữa hai nước trong những năm gần đây đã mở rộng đáng kể, từ hợp tác kinh tế đến điều phối lập trường tại Liên hợp quốc, BRICS, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải và nhiều diễn đàn đa phương khác.

Khía cạnh kinh tế tiếp tục đóng vai trò nền tảng trong quan hệ song phương. Theo số liệu của Trung Quốc, kim ngạch thương mại Nga - Trung năm 2025 đạt khoảng 228 tỷ USD, đánh dấu năm thứ ba liên tiếp vượt ngưỡng 200 tỷ USD. Trung Quốc duy trì vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Nga suốt 16 năm liên tiếp. Trong bối cảnh Nga chịu nhiều biện pháp trừng phạt của phương Tây, thị trường Trung Quốc trở thành đầu ra quan trọng cho năng lượng Nga, đồng thời cung cấp cho Moscow các sản phẩm công nghệ, điện tử, ô tô và thiết bị công nghiệp.

Ngoài nội dung kinh tế, chuyến thăm còn mang giá trị biểu tượng lớn về chính trị và ngoại giao. Đây là chuyến thăm Trung Quốc thứ 25 của ông Putin - nhiều hơn bất kỳ nguyên thủ đương nhiệm nào của một cường quốc lớn. Tần suất tiếp xúc dày đặc giữa lãnh đạo hai nước cho thấy mức độ tin cậy chính trị tương đối cao trong quan hệ song phương hiện nay. Truyền thông quốc tế đặc biệt chú ý tới việc Bắc Kinh liên tiếp tiếp đón lãnh đạo Mỹ và Nga trong cùng một thời điểm, coi đây là dấu hiệu cho thấy vai trò trung tâm ngày càng nổi bật của Trung Quốc trong cạnh tranh chiến lược toàn cầu.

Tam giác Nga - Trung - Mỹ và những biến chuyển của cấu trúc quyền lực toàn cầu

Một trong những nội dung được chú ý nhất xoay quanh chuyến thăm của ông Putin là khả năng hình thành cơ chế đối thoại thực dụng giữa Nga, Trung Quốc và Mỹ trong tương lai. Dù chưa có dấu hiệu về một cấu trúc “tam giác quyền lực” chính thức, giới quan sát cho rằng quan hệ giữa ba cường quốc này sẽ có ảnh hưởng quyết định tới môi trường an ninh quốc tế trong những năm tới.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận phản ánh tính chất khác nhau của hai mối quan hệ. Nếu quan hệ Trung - Mỹ vẫn mang nặng yếu tố cạnh tranh chiến lược và kiềm chế lẫn nhau, thì quan hệ Nga - Trung hiện được xây dựng trên nền tảng phối hợp chiến lược trước sức ép từ môi trường quốc tế. Điều này giúp Bắc Kinh duy trì vị thế tương đối linh hoạt, vừa củng cố quan hệ với Moscow, vừa tiếp tục quản lý cạnh tranh với Washington.

Trong bối cảnh đó, hội nghị thượng đỉnh APEC dự kiến tổ chức tại Thâm Quyến vào tháng 11/2026 đang được xem là một dấu mốc đáng chú ý tiếp theo. Nga đã xác nhận khả năng ông Putin tham dự, trong khi phía Mỹ cũng phát tín hiệu tích cực về việc tham gia diễn đàn. Nếu lãnh đạo Nga, Trung Quốc và Mỹ cùng xuất hiện tại Thâm Quyến, đây có thể trở thành một trong những cuộc gặp mang ý nghĩa chiến lược lớn nhất năm 2026.

Đối với Trung Quốc, việc đăng cai một cuộc gặp tiềm năng giữa ông Putin và ông Trump sẽ mang ý nghĩa ngoại giao quan trọng, khẳng định vai trò ngày càng lớn của Bắc Kinh như một trung tâm đối thoại và điều phối quốc tế. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa một cuộc gặp như vậy vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là triển vọng đối thoại Nga - Mỹ liên quan tới Ukraine và kiểm soát vũ khí.

Một số chuyên gia cho rằng, thế giới hiện nay đang xuất hiện xu hướng dịch chuyển sang mô hình cạnh tranh giữa các cực quyền lực lớn, dù chưa hình thành cấu trúc ổn định mới. Sự suy giảm hiệu quả của nhiều cơ chế kiểm soát vũ khí, cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt và các cuộc xung đột khu vực kéo dài đang tạo ra môi trường quốc tế phức tạp hơn đáng kể so với thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh.

Trong khi đó, vai trò của châu Âu cũng đang có dấu hiệu thay đổi. Những bất đồng giữa Mỹ và châu Âu về thương mại, NATO, Iran và Ukraine khiến Liên minh châu Âu (EU) ngày càng đối mặt với bài toán tự chủ chiến lược. Dù EU vẫn là một chủ thể kinh tế quan trọng, các quyết định an ninh then chốt hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào tương tác giữa Washington, Moscow và Bắc Kinh.

Cho dù khó tránh khỏi những khác biệt trong lợi ích và tính toán chiến lược giữa các nước lớn, chuyến thăm Bắc Kinh của ông Putin cho thấy quan hệ Nga - Trung tiếp tục duy trì đà phát triển mạnh trong bối cảnh quốc tế biến động. Quan trọng hơn, chuyến thăm phản ánh xu hướng ngày càng rõ: Các vấn đề an ninh và trật tự toàn cầu trong tương lai sẽ khó có thể được giải quyết nếu thiếu sự tham gia và điều phối của các cường quốc lớn, đặc biệt là trong tam giác Nga - Trung - Mỹ.