Thổ Nhĩ Kỳ bác khả năng mở Biển Đen cho tàu quân sự
Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không nhượng bộ về Công ước Montreux và không cho phép tàu quân sự đi vào Biển Đen trong bối cảnh xung đột Ukraina.
Bờ biển Marmara ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Biển Marmara là một biển nội địa nối liền Biển Đen và Biển Aegean qua eo biển Bosphorus và Dardanelles. Ảnh: Xinhua
Thông tin do chuyên gia về quan hệ quốc tế Canan Tercan của Thổ Nhĩ Kỳ chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với TASS.
“Bất chấp sức ép quốc tế ngày càng tăng, không thực tế khi kỳ vọng Thổ Nhĩ Kỳ nhượng bộ về Công ước Montreux và mở Biển Đen cho các tàu quân sự. Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, công ước không chỉ là quy định về hoạt động hàng hải qua các eo biển Bosphorus và Dardanelles, mà còn là khuôn khổ thiết yếu để duy trì an ninh và cân bằng chiến lược trong khu vực” - bà Tercan - người đứng đầu Học viện Chính trị thuộc Đại học Aydin Istanbul, nói.
Chuyên gia người Thổ Nhĩ Kỳ nhắc lại rằng, Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ đã nhiều lần khẳng định rõ ràng lập trường tuân thủ công ước.
“Việc xem xét lại nguyên tắc trách nhiệm khu vực và Công ước Montreux là điều không được bàn tới” - bà Tercan nhấn mạnh khi bình luận về tình hình hiện nay.
Theo chuyên gia này, về mặt pháp lý, Thổ Nhĩ Kỳ có thể rút khỏi công ước, nhưng khả năng này rất thấp.
“Công ước quy định rõ cơ chế sửa đổi hoặc rút khỏi công ước. Tuy nhiên, trên thực tế, khả năng này rất thấp vì cần tiến hành đàm phán giữa các bên và đạt được sự đồng thuận quốc tế. Quyết định này không thể được đưa ra đơn phương, bởi công ước là một thỏa thuận quốc tế có tính ràng buộc đối với tất cả các bên ký kết".
Bà chỉ rõ, ngay cả Điều 20 và Điều 21 của công ước, trong đó trao cho Thổ Nhĩ Kỳ quyền kiểm soát đặc biệt đối với việc tàu quân sự đi qua các eo biển Bosphorus và Dardanelles trong trường hợp nước này tham chiến hoặc cảm thấy bị đe dọa trực tiếp bởi xung đột, cũng không trao cho Thổ Nhĩ Kỳ quyền tự ý sửa đổi hoặc rút khỏi công ước.
Trước đó, ông Omer Celik - người phát ngôn của Đảng Công lý và Phát triển (AKP) cầm quyền của Thổ Nhĩ Kỳ - cho biết, một số đồng minh NATO đã đề nghị Ankara xem xét khả năng miễn trừ một số quy định của Công ước Montreux. Tuy nhiên, ông khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ vẫn kiên định tuân thủ công ước.
Công ước Montreux được đại diện của 10 nước gồm Australia, Bulgaria, Anh, Hy Lạp, Romania, Liên Xô, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp, Nam Tư (cũ) và Nhật Bản ký năm 1936 tại Thụy Sĩ.
Công ước bảo đảm quyền tự do lưu thông của tàu thương mại qua các eo biển trong thời bình. Điều 19 quy định, nếu Thổ Nhĩ Kỳ không tham gia xung đột, các eo biển sẽ bị đóng đối với tàu chiến của các bên tham chiến hoặc các quốc gia không giáp biển. Thổ Nhĩ Kỳ đã áp dụng điều khoản này kể từ khi xung đột tại Ukraina nổ ra năm 2022.
Theo công ước, tất cả các bên ký kết đều có quyền đề xuất sửa đổi văn bản. Việc sửa đổi những điều khoản quân sự quan trọng cần được tất cả các bên ký kết nhất trí, trong khi những điều khoản ít quan trọng hơn cần được ít nhất 3/4 số bên ký kết, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ, thông qua.
Các nhà phân tích lưu ý, việc thay đổi Công ước Montreux trước hết sẽ gây bất lợi cho chính Thổ Nhĩ Kỳ, bởi theo công ước, Ankara nắm quyền kiểm soát hoạt động hàng hải qua các eo biển.
