Mỹ, Trung Quốc chạy đua không gian trong chiến lược răn đe hiện đại

Nếu giai đoạn 2020 - 2025 gắn liền với cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI), thì từ năm 2026, thế giới bước sang một bước ngoặt lớn hơn: Khai thác và kiểm soát không gian quỹ đạo thấp.

Kỷ nguyên hoàng kim của kinh tế không gian được đánh dấu bằng thông tin SpaceX chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng vào tháng 6, với mức định giá dự kiến 1.500 tỉ USD và số vốn huy động lên tới 50 tỉ USD - có thể là thương vụ lớn nhất lịch sử.

Vượt ra ngoài câu chuyện thị trường, sự kết hợp giữa SpaceX và startup AI xAI đang hình thành một hệ sinh thái mới, nơi kết nối quỹ đạo, dữ liệu và AI hòa làm một.

Cuộc đua không gian vì thế không còn thuần túy là cạnh tranh kinh tế, mà trở thành cuộc chơi hai làn: Đổi mới tư nhân song hành với chiến lược quân sự quốc gia.

Trong thế kỷ 20, cuộc đua không gian là đối đầu giữa Mỹ và Liên Xô, mang tính biểu tượng và được tài trợ bằng ngân sách công.

Ngày nay, vai chính thuộc về các doanh nghiệp tư nhân. Quyền lực không còn được đo bằng việc ai đặt chân lên mặt trăng trước, mà là ai kiểm soát dữ liệu, kết nối và thông tin tình báo trên quỹ đạo trái đất tầm thấp. Đây là kỷ nguyên của “lưỡng dụng”, khi vệ tinh thương mại đồng thời là hạ tầng quân sự, theo trang SCMP.

Những công ty như BlackSky hay Planet Labs (Mỹ), vốn cung cấp dữ liệu địa không gian cho bảo hiểm, nông nghiệp và logistics, nay đã mở rộng sang tình báo, giám sát và trinh sát cho chính phủ.

BlackSky, từ năm 2022, cung cấp hình ảnh gần thời gian thực và phân tích AI phục vụ tác chiến tại Ukraina.

Starlink của SpaceX cũng nhanh chóng trở thành xương sống thông tin liên lạc quân sự Ukraina, từ điều phối đơn vị, điều khiển UAV đến duy trì chỉ huy - kiểm soát trước chiến tranh điện tử.

Chính phủ Mỹ không chỉ mua sắm, mà còn tích hợp sâu các doanh nghiệp tư nhân - kể cả có nguồn gốc ngoài Mỹ - vào kiến trúc an ninh quốc gia.

Rocket Lab là ví dụ tiêu biểu; từ một startup New Zealand, công ty chuyển trụ sở sang Mỹ, thu hút vốn từ BlackRock, Vanguard và trở thành nhà thầu quân sự chủ chốt.

Cuối năm 2025, Rocket Lab giành hợp đồng 816 triệu USD để chế tạo 18 vệ tinh theo dõi tên lửa cho Cơ quan Phát triển Không gian Mỹ, đưa công ty lên cùng vị thế chiến lược với các “ông lớn” quốc phòng truyền thống.

Sự hợp nhất nhanh chóng của chiến lược “không gian đồng minh” phương Tây tạo sức ép lớn lên Trung Quốc. Bắc Kinh đang đẩy nhanh triển khai các chòm vệ tinh như G60 Starlink hay Guowang theo mô hình kết hợp quân sự - dân sự.

Tuy nhiên, khu vực tư nhân Mỹ có tốc độ đổi mới cao hơn, khiến khoảng cách ngày càng bị nới rộng. Để cạnh tranh hiệu quả, Trung Quốc có thể phải trao nhiều quyền tự chủ hơn cho khu vực không gian thương mại tư nhân, thay vì phụ thuộc vào các tập đoàn nhà nước quy mô lớn.

Bước sang năm 2026, kinh tế không gian bộc lộ rõ bản chất là một cuộc chạy đua quân sự cường độ cao. Xung đột tương lai không chỉ phụ thuộc vào vũ khí truyền thống, mà còn vào khả năng kiểm soát quỹ đạo trái đất tầm thấp.

Trong kỷ nguyên không gian nghìn tỉ USD này, ranh giới giữa biểu tượng thương mại và tài sản quân sự đã gần như biến mất.