Hàng không châu Á chao đảo vì rủi ro nhiên liệu từ chiến sự Iran

Nhiều hãng hàng không tại châu Á đang buộc phải cắt giảm chuyến bay, trong bối cảnh sự phụ thuộc lớn vào nhiên liệu Trung Đông khiến các nhà khai thác từ Pakistan đến New Zealand chịu tác động nặng nề.

Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu bay cùng với giá tăng vọt đang khiến hàng loạt chuyến bay tại khu vực châu Á Thái Bình Dương bị hủy.

Áp lực này được dự báo sẽ còn gia tăng sau khi Mỹ bắt đầu kiểm soát các chuyến vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, sau khi các cuộc đàm phán hòa bình với Iran không đạt kết quả.

Theo các nhà phân tích, việc Iran gần như đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, đang giáng đòn mạnh vào các hãng hàng không trong khu vực, đặc biệt là tại những quốc gia không có kho dự trữ năng lượng chiến lược.

Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế cho biết giá nhiên liệu bay đã tăng lên gần 198 USD mỗi thùng trong tuần kết thúc ngày 10/4, cao gấp khoảng 2 lần so với trước khi xung đột nổ ra.

Trong bối cảnh chi phí leo thang và nguồn cung thắt chặt, các hãng hàng không tại châu Á Thái Bình Dương đang đồng loạt cắt giảm công suất.

Tại Manila, Philippine Airlines thông báo trên website rằng hãng đang nỗ lực giảm thiểu gián đoạn và sẽ xem xét khôi phục 5 đường bay đã tạm dừng khi điều kiện được cải thiện.

Tại Việt Nam, Cục Hàng không Việt Nam cho biết trong tháng 3, hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines đã hủy 23 chuyến bay mỗi tuần. Trong khi đó, Air New Zealand ngày 7/4 thông báo đã điều chỉnh lịch khai thác, ảnh hưởng tới khoảng 4% tổng số chuyến bay và 1% hành khách.

Tại Pakistan, hãng hàng không quốc gia Pakistan International Airlines đã thu hẹp các chuyến bay tới Bắc Kinh, Kuala Lumpur và một số điểm đến Trung Đông do chi phí nhiên liệu tăng cao.

Truyền thông địa phương tại Hàn Quốc cũng cho biết hành khách nước này phải đối mặt với tình trạng hủy chuyến kéo dài đến hết tháng 5.

Đợt tăng giá nhiên liệu phản ánh tình trạng nguồn cung ngày càng bị siết chặt, trong khi những gián đoạn này có thể nghiêm trọng hơn sau khi Washington bắt đầu chặn lưu thông tại các cảng biển của Iran từ đầu tuần.

Ông Rajiv Biswas, Giám đốc điều hành công ty nghiên cứu Asia Pacific Economics tại Singapore, nhận định khu vực châu Á Thái Bình Dương đặc biệt dễ tổn thương trước nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu bay do phụ thuộc lớn vào các chuyến dầu từ Trung Đông.

Ông cho biết giá nhiên liệu tăng mạnh đã khiến số lượng hãng hàng không châu Á phải hủy chuyến ngày càng nhiều, trong đó các hãng giá rẻ chịu ảnh hưởng rõ rệt.

Những quốc gia chịu tác động nặng nhất là các nước không có dự trữ nhiên liệu dài hạn và phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Các nhà phân tích cho rằng những nhà cung cấp thay thế tiềm năng như Trung Quốc đang ưu tiên nhu cầu trong nước và giữ nguồn cung ở lại thị trường nội địa.

Trung Quốc được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn nhiều quốc gia châu Á khác nhờ năng lực chế biến nhiên liệu trong nước, trong khi Nhật Bản được dự báo sẽ vượt qua được cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz.

Bà Alicia Garcia Herrero, Kinh tế trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương của Natixis, cho biết Nhật Bản đã chuẩn bị cho các gián đoạn chuỗi cung ứng trong nhiều thập kỷ và hiện sở hữu hệ thống dự trữ chiến lược lớn nhất thế giới. Theo bà, mối lo ngại lớn hơn nằm ở Đông Nam Á, nơi các quốc gia chưa có sự chuẩn bị đầy đủ.

Australia cũng được xem là vẫn đối mặt rủi ro lớn. Quốc gia này phụ thuộc nặng vào nhập khẩu nhiên liệu bay, chiếm khoảng 80% tổng nguồn cung, trong khi năng lực lọc dầu trong nước hạn chế và mức dự trữ tương đối thấp.

Trước tình hình đó, hãng hàng không giá rẻ Jetstar của Australia đã cắt giảm 12% số chuyến bay, bao gồm các đường bay tới Sydney và Brisbane, bắt đầu từ tháng tới, theo trang Australian Aviation đưa tin vào cuối tháng 3.

Tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ giới hạn ở châu Á. Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế cho biết châu Âu là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất, khi khoảng 25% đến 30% nhu cầu nhiên liệu bay được đáp ứng từ các chuyến hàng xuất phát từ Vịnh Ba Tư.

An ninh nhiên liệu bay của châu Âu hiện chủ yếu dựa vào tồn kho thương mại, vốn chỉ đủ đáp ứng nhu cầu trong hơn 1 tháng. Khả năng chống chịu của nguồn cung đã suy yếu khi sự phụ thuộc vào nhập khẩu tăng lên trong bối cảnh nhiều nhà máy lọc dầu đóng cửa.

Theo ông Biswas, các quốc gia đối mặt nguy cơ thiếu hụt sẽ dần tìm cách mở các tuyến vận chuyển thay thế nhằm tránh eo biển Hormuz, tuy nhiên việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng có thể mất nhiều năm.

Ông dẫn ví dụ đường ống Đông Tây của Saudi Arabia dài 1200 km, có khả năng vận chuyển 7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày ra Biển Đỏ, hay dự án đường ống trị giá 7,5 tỉ USD giữa Pakistan và Iran đã đạt tiến triển trong năm 2024 sau nhiều năm trì hoãn.

Ở chiều ngược lại, sự gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông có thể mang lại lợi ích cho một số quốc gia xuất khẩu năng lượng. Theo ông Biswas, Canada, Nigeria, Mỹ, Venezuela và Guyana có thể mở rộng vai trò của mình trên thị trường năng lượng toàn cầu.