Phát triển Trung tâm công nghiệp - năng lượng: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới
Phát triển trung tâm công nghiệp - năng lượng được kỳ vọng mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy liên kết công nghiệp và bảo đảm an ninh năng lượng.
Ngày 18/11, tại Hà Nội, Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức tọa đàm “Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, với sự tham dự của đại biểu Quốc hội, đại diện cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và các đơn vị trong lĩnh vực năng lượng.
Với thông điệp “Liên kết nguồn lực - Tích hợp chuỗi giá trị - Kiến tạo không gian phát triển mới”, tọa đàm tập trung làm rõ cơ sở hình thành, mô hình tổ chức và những điều kiện cần thiết để phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng quy mô quốc gia.

Tọa đàm “Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”.
Trung tâm công nghiệp - năng lượng và yêu cầu liên kết nguồn lực
Phát biểu tại tọa đàm, ông Lê Hà Thanh Ngọc, Phó Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes nhấn mạnh, năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng luôn là vấn đề then chốt, mang tính chiến lược đối với mọi nền kinh tế. Trong bối cảnh đất nước đặt ra những mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới, yêu cầu về năng lượng ngày càng lớn, đặc biệt khi nền kinh tế đang vận động với tốc độ nhanh và chịu tác động từ nhiều xu hướng như chuyển dịch năng lượng, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số. Cùng với đó, định hướng phát triển các ngành công nghiệp mới và các trung tâm dữ liệu lớn cũng khiến bài toán bảo đảm năng lượng, an ninh năng lượng trở nên thách thức hơn.
"Từ thực tế này, việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng đang được nhìn nhận như một giải pháp góp phần giải quyết những bài toán lớn của nền kinh tế, từ bảo đảm năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng đến chuyển dịch năng lượng và đáp ứng các cân đối lớn," ông Lê Hà Thanh Ngọc, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Mới nhận định.

Ông Lê Hà Thanh Ngọc, Phó Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Mới.
Định hướng này đã được thể hiện trong nhiều văn bản quan trọng, trong đó có Nghị quyết số 70-NQ/TW, Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương và Kết luận số 76-KL/TW. Tuy nhiên, mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng sẽ được tổ chức theo hình thức nào, cần cơ chế, chính sách gì và không gian phát triển ra sao vẫn là những vấn đề cần tiếp tục làm rõ.
Phát biểu tại tọa đàm, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho biết: Nhà máy Lọc dầu Dung Quất sau gần hai thập kỷ vận hành đã sản xuất hơn 103,5 triệu tấn sản phẩm, đạt doanh thu hơn 1,8 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 245 nghìn tỷ đồng và đáp ứng hơn 30% nhu cầu xăng dầu cả nước. Riêng 10 tháng năm 2026, BSR sản xuất 6,81 triệu tấn, tiêu thụ 6,75 triệu tấn sản phẩm; doanh thu hợp nhất đạt 188.896 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 27.029 tỷ đồng. Nhà máy duy trì vận hành an toàn ở mức công suất bình quân khoảng 123% công suất thiết kế, thể hiện năng lực thích ứng trước những biến động của thị trường năng lượng.
Theo ông Mai Tuấn Đạt, đây là nền tảng để BSR chuyển từ vai trò doanh nghiệp sản xuất, cung ứng nhiên liệu sang doanh nghiệp hạt nhân, kết nối các chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng tại Dung Quất. Hiện doanh nghiệp có lợi thế về hệ thống cảng, kho chứa, đường ống, điện, hơi, nước và khoảng 67 ha đất sạch liền kề nhà máy, sẵn sàng kết nối với các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu tổng hợp và kho dự trữ dầu thô.

Ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR).
BSR cũng định hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng chế biến sâu, gia tăng giá trị hóa dầu và phát triển năng lượng xanh. Trọng tâm là Dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất với tổng mức đầu tư 36.397 tỷ đồng, nâng công suất lên 171.000 thùng/ngày; nghiên cứu tổ hợp hóa dầu công suất 6-7 triệu tấn/năm và phát triển các sản phẩm như xăng E10, SAF, nhiên liệu hàng hải bền vững, diesel sinh học B5 và nhiên liệu tổng hợp. Tuy nhiên, để hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia, theo tính toán của BSR, cần huy động khoảng 16,1-20,5 tỷ USD, trong đó 14-17,5 tỷ USD đến năm 2030. Vì vậy, doanh nghiệp kiến nghị 10 nhóm cơ chế đặc thù liên quan đến thủ tục đầu tư, đất đai, thuế, tín dụng, nhân lực, phân cấp quản lý và quy hoạch tổng thể nhằm tạo môi trường thuận lợi thu hút nhà đầu tư.
Cùng với đó, BSR định hướng xây dựng các dự án vệ tinh gắn với nguồn nguyên liệu của nhà máy, chia sẻ hạ tầng cảng, kho chứa, đường ống và tiện ích; hình thành các dịch vụ kỹ thuật dùng chung về bảo dưỡng, kiểm định, phòng thí nghiệm và đào tạo.
Theo ông Mai Tuấn Đạt, phát huy vai trò hạt nhân của BSR không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà quan trọng hơn là kết nối doanh nghiệp, tích hợp hạ tầng, công nghệ và nguồn lực, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng có tính liên kết cao, tạo động lực tăng trưởng mới cho Dung Quất và khu vực miền Trung.
Phát triển hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng tích hợp
Tham luận tại tọa đàm, TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, là hướng đi có nhiều tiềm năng. Mô hình này giúp Việt Nam hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới, đồng thời nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế.
TS. Dư Văn Toán cho biết: "Xu hướng phát triển công nghiệp năng lượng đang chuyển từ mô hình các nhà máy điện và khu công nghiệp phân bố riêng rẽ sang mô hình tích hợp trong cùng một không gian. Trong đó, các nguồn điện tái tạo như điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi và điện mặt trời được kết nối trực tiếp với các khu sản xuất công nghiệp, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hệ thống hạ tầng dùng chung."

TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Mô hình này giúp tối ưu hóa việc cung ứng năng lượng, đồng thời tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái cộng sinh giữa các ngành công nghiệp. Các nhà máy có thể sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất liên kết.
Bên cạnh những ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất, luyện kim, xi măng, mô hình còn mở ra không gian phát triển cho các ngành công nghiệp hỗ trợ như sản xuất thép, kết cấu móng, cáp điện, pin lưu trữ và dịch vụ khảo sát, thi công, vận hành, bảo trì công trình năng lượng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo thành công thường được quy hoạch tại khu vực ven biển, nơi có điều kiện kết nối cảng biển, nguồn năng lượng và các khách hàng công nghiệp.
Dẫn chứng các mô hình tại Anh, Đức, Đan Mạch và Trung Quốc, TS. Dư Văn Toán cho biết, Đan Mạch đã phát triển cảng Esbjerg thành trung tâm dịch vụ và chế tạo thiết bị điện gió ngoài khơi. Trong khi đó, Trung Quốc từng bước hình thành chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh, từ sản xuất thiết bị, chế tạo, lắp đặt đến vận hành và bảo trì các dự án điện gió ngoài khơi.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, yêu cầu bảo đảm đủ năng lượng cho sản xuất, kinh doanh và phát triển công nghiệp ngày càng cấp thiết. Các định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV và Kết luận 76-KL/TW của Bộ Chính trị cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển công nghiệp nền tảng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, tọa đàm hướng tới trao đổi về mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng như một phương thức tổ chức không gian phát triển, kết nối các ngành công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật và hạ tầng dùng chung, qua đó hình thành hệ sinh thái sản xuất có tính liên kết cao. Các diễn giả tập trung phân tích định hướng tổ chức Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng, vai trò của năng lượng, công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật, hạ tầng dùng chung, cộng sinh công nghiệp và liên kết chuỗi giá trị.
Các nội dung về công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật và năng lượng tái tạo cũng được đề cập, tập trung vào khả năng nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển năng lực sản xuất trong nước và hình thành hệ sinh thái năng lượng xanh.
Đáng chú ý, trong khuôn khổ sự kiện, phiên tọa đàm “Liên kết hệ sinh thái - Tích hợp chuỗi giá trị” đi sâu trao đổi về điều kiện để mô hình tạo ra giá trị cộng hưởng. Trọng tâm là vai trò của doanh nghiệp dẫn dắt, tiêu chí lựa chọn dự án thành phần, khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp Việt Nam và liên kết giữa các lĩnh vực. Các chuyên gia cũng thảo luận những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư, hạ tầng kết nối và cơ chế trao đổi năng lượng trong nội khu, nhằm bảo đảm các dự án vận hành đồng bộ thay vì phát triển riêng lẻ.




