Ngành năng lượng trước yêu cầu tạo cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế
Chuyển dịch từ đầu tư đơn lẻ sang mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp là hướng đi tất yếu, nhằm tối ưu hóa hạ tầng, tạo cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Trước yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn tới, ngành năng lượng được đặt trước nhiệm vụ phải đi trước một bước, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các chuyên gia năng lượng, nhà quản lý đã tập trung phân tích toàn diện tính cấp thiết, tư duy quy hoạch và giải pháp hiện thực hóa mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp tại Việt Nam.
Tạo sức mạnh cộng hưởng từ liên kết hạ tầng và chuỗi giá trị
Đánh giá về sự chuyển dịch từ các dự án độc lập sang mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, đây là định hướng đúng đắn được Đảng và Nhà nước xác định nhằm kiến tạo các cực tăng trưởng làm tiền đề phát triển quốc gia. Tính cấp thiết của sự chuyển đổi này xuất phát từ mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp. Đây là thách thức rất lớn, đòi hỏi ngành năng lượng bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục, đồng thời đòi hỏi ngành công nghiệp tạo thêm giá trị để đóng góp vào tăng trưởng.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam.
Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, nguyên tắc cốt lõi của việc xây dựng các trung tâm này là phải khai thác được lợi thế đặc trưng về lĩnh vực, điều kiện địa lý của từng địa phương. Hiện nay, nhiều địa bàn như Dung Quất, Cà Mau, Thanh Hóa, Hà Tĩnh và đặc biệt là khu vực Vũng Tàu (TP. Hồ Chí Minh) với đề xuất xây dựng hệ sinh thái trung tâm công nghiệp của Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) đang từng bước định hình theo hướng đi này.
"Giá trị cộng hưởng thể hiện ở những mối liên kết rất cụ thể. Đây cũng là bài học cho chúng ta khi thay đổi tư duy từ phát triển riêng rẽ, độc lập sang hướng tư duy cộng hưởng, tận dụng hạ tầng dùng chung, chia sẻ mục tiêu chung, qua đó thêm khách hàng đến với các trung tâm. Tôi cho rằng đây là chủ trương rất đúng, cần tổ chức triển khai để chủ trương sớm đi vào thực tiễn", ông nhấn mạnh.
Chia sẻ về vai trò của tính liên kết, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nhìn nhận, trung tâm công nghiệp - năng lượng là mô hình tổ chức mang tính đột phá về thể chế, đặc biệt phù hợp trong giai đoạn nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số liên tục từ 5 - 7 năm. Nếu tiếp tục phát triển theo mô hình phân tán, rời rạc như trước đây, chúng ta sẽ khó tạo ra sức mạnh tổng hợp, sự cộng sinh và khả năng tích hợp giữa các lĩnh vực.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng phân tích, với một tổng thể gồm nhiều đơn vị hoạt động độc lập, khi quy tụ về một trung tâm đầu mối thống nhất, số mối quan hệ giảm xuống, qua đó tiết giảm đáng kể chi phí giao dịch và vận hành.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.
Tham chiếu kinh nghiệm quốc tế, ông cho rằng Việt Nam cần phải nghiên cứu, chọn lọc những kinh nghiệm phù hợp, đồng thời kết hợp với thực tiễn và năng lực đã được tích lũy qua nhiều thập niên của ngành năng lượng trong nước.
"Mô hình của chúng ta cần bảo đảm các yếu tố: tối ưu hóa, tinh gọn và tập trung nắm giữ các yếu tố cốt lõi để chủ động làm chủ công nghệ, không phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài", PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nêu rõ.
Đổi mới tư duy quy hoạch gắn với tự chủ chuỗi cung ứng
Theo ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng, Bộ Công Thương, quá trình chuyển dịch từ năng lượng hóa thạch sang các nguồn năng lượng sạch, năng lượng tái tạo đang đặt ra những yêu cầu mới cho công tác quy hoạch. Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng trong nước, những biến động địa chính trị thời gian qua cho thấy xu hướng chung của thế giới là các quốc gia đều đẩy mạnh tự chủ chiến lược, đưa các mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng năng lượng về sản xuất trong nước.
Đại diện Viện Năng lượng phân tích, đặc trưng của năng lượng tái tạo là nguồn tiềm năng thường tập trung tại một số khu vực nhất định, nhưng chủ thể tham gia đầu tư khai thác lại phân tán trên phạm vi rộng. Điều này đòi hỏi hệ thống dịch vụ kỹ thuật, cơ khí chế tạo và hậu cần phải được bố trí tại chỗ để bảo đảm tính cạnh tranh và tiến độ triển khai dự án.

Ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng, Bộ Công Thương.
"Quá trình chuyển dịch năng lượng không chỉ đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng mà còn mở ra dư địa phát triển công nghiệp trong nước. Từ thực tiễn đó, chúng tôi cho rằng cần hình thành mô hình phát triển gắn kết chặt chẽ giữa công nghiệp và năng lượng. Năng lượng bảo đảm cung cấp cho sản xuất công nghiệp; ngược lại, công nghiệp nội địa phát triển sẽ củng cố tính tự chủ, bền vững cho an ninh năng lượng quốc gia", ông Lê Việt Cường khẳng định.
Đánh giá về mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tại khu vực Vũng Tàu của PTSC, TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng khu vực này có nhiều tiềm năng hình thành trung tâm công nghiệp - năng lượng tại đây.

TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Với lợi thế sẵn có về cảng nước sâu, hệ thống khu công nghiệp, hạ tầng dịch vụ dầu khí đã vươn tầm xuất khẩu cùng hệ thống giao thông kết nối vùng đang được đầu tư, khu vực này hội tụ đầy đủ điều kiện để thí điểm mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tái tạo đầu tiên. Các năng lực chế tạo, dịch vụ cơ khí và công trình biển tại đây cũng đã tham gia những dự án xuất khẩu, phục vụ các thị trường quốc tế.
"PTSC và các đơn vị trong tập đoàn đã tích lũy nhiều dữ liệu, kinh nghiệm, năng lực khảo sát và nghiên cứu tại các khu vực liên quan. Những nguồn lực này có thể được tận dụng để đẩy nhanh quá trình chuẩn bị dự án, hoàn thiện các thủ tục và triển khai các bước tiếp theo. Vì vậy, kiến nghị quan trọng là cần sớm giao nhiệm vụ cụ thể cho Petrovietnam và PTSC để triển khai trung tâm công nghiệp - năng lượng tại khu vực Vũng Tàu, đồng thời có cơ chế chỉ đạo, đầu mối chịu trách nhiệm và tổ chức thực hiện rõ ràng. Khi được giao nhiệm vụ và có điều kiện triển khai, doanh nghiệp có thể chủ động huy động nguồn lực, hoàn thiện hệ sinh thái, phát triển hạ tầng và thúc đẩy dự án sớm đi vào thực tế", TS. Dư Văn Toán kiến nghị.
Theo các chuyên gia, việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp là giải pháp tất yếu để tối ưu hạ tầng, tự chủ chuỗi cung ứng và tạo cực tăng trưởng mới, cần sớm giao dự án quy mô lớn cho các doanh nghiệp hạt nhân triển khai.




