Một năm triển khai Nghị quyết 68: Doanh nghiệp lớn hứng khởi, doanh nghiệp nhỏ và vừa lo âu

Tại tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68” do Tạp chí Đầu tư Tài chính (VietnamFinance) tổ chức vào ngày 13/5, TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) nhận định: Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân có thể được xem là một nghị quyết mang tính dấu mốc, tạo ra sự chuyển biến thực sự mới, một nhận thức mới, một động lực mới và một quyết tâm mới để đưa đất nước chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường hiện đại.

Tuy nhiên, theo TS Lê Minh Nghĩa, bên cạnh những kỳ vọng lớn, vẫn còn rất nhiều vấn đề cần tiếp tục trao đổi và làm rõ. Cụ thể, dù hiện nay vai trò của kinh tế tư nhân đã được nhấn mạnh bằng nhiều nhận định tích cực, song nhận thức về khu vực này vẫn chưa thực sự đầy đủ.

“Điều cần quan tâm hiện nay là sau một thời gian triển khai, chính sách đã chuyển động ra sao trong thực tế và những vấn đề nào đang đặt ra để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực phát triển của nền kinh tế. Theo đó, việc đưa các giải pháp vào thực tiễn hiệu quả vẫn là câu chuyện cần tiếp tục thảo luận”, ông nói.

Trong khi đó, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam nhận định, thành tựu lớn nhất có thể nhìn thấy sau một năm thực hiện Nghị quyết 68 là sự thay đổi mạnh mẽ về tư tưởng và định hướng chính sách.

“Hàng loạt nghị quyết, văn bản và quy định pháp luật đã được ban hành nhằm hỗ trợ triển khai nghị quyết. Ngay sau Nghị quyết 68 là nhiều nghị quyết khác của Quốc hội và Chính phủ được đưa ra để tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực thi chính sách, xử lý các vướng mắc pháp lý cũng như điều chỉnh nhiều quy định theo hướng thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tư nhân. Đây chính là tác động lớn nhất mà Nghị quyết 68 mang lại trong thời gian qua”, ông nói.

Theo TS Lê Duy Bình, trong giai đoạn đầu triển khai, Nghị quyết 68 đã tạo ra sự hứng khởi rất lớn trong khu vực kinh tế tư nhân. Tinh thần kỳ vọng và chờ đợi vào một bước đột phá chính sách xuất hiện khá rõ và đến nay phần nào vẫn còn hiện hữu. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ hơn vào thực tế, sự hứng khởi đó dường như tập trung chủ yếu ở nhóm doanh nghiệp lớn.

Hàng loạt dự án quy mô lớn liên tiếp được khởi công trong thời gian qua, từ các công trình hàng trăm nghìn tỷ đồng cho tới những dự án có tổng vốn đầu tư lên tới gần một triệu tỷ đồng của các tập đoàn lớn như Vingroup hay Sun Group. Những động thái này cho thấy tác động tích cực của nghị quyết đối với khu vực doanh nghiệp quy mô lớn là rất rõ rệt.

Song, ở chiều ngược lại, tại khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh cá thể và khu vực kinh tế tư nhân phi chính thức hoặc bán chính thức, không khí tích cực ban đầu đang dần bị thay thế bởi tâm lý lo âu. Theo ông Bình, nhiều hộ kinh doanh hiện rất lo ngại về các vấn đề liên quan đến thuế, quy định kiểm tra hàng giả, hàng nhái cũng như các hoạt động thanh tra, kiểm tra trong quá trình kinh doanh.

“Những lo ngại này khiến khu vực kinh tế nhỏ lẻ không còn duy trì được sự hứng khởi như trước, mà bắt đầu xuất hiện tâm lý bất an về khả năng tồn tại trong bối cảnh hiện nay”, ông nhấn mạnh.

TS Lê Duy Bình cho biết, Nghị quyết 68 đã đặt ra tư tưởng xuyên suốt là phát triển nền kinh tế thị trường, trong đó khu vực kinh tế tư nhân giữ vai trò trung tâm và việc điều hành nền kinh tế cần dựa trên các công cụ thị trường. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi chính sách vừa qua, do hạn chế về thể chế, quy định pháp luật cũng như cách thức triển khai, đã xuất hiện những phản ứng ngược ngoài mong muốn.

Chẳng hạn như về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, TS Lê Duy Bình cho rằng: Cách tiếp cận quản lý hiện nay dường như vẫn mang nặng tư duy coi các chủ thể này là “đối tượng quản lý”, thay vì xem họ là đối tác hay khách hàng trong quá trình quản trị quốc gia. Chính tư duy đó dẫn tới nhiều quy định có thể tạo ra tác động ngược trong thực tế.

Một ví dụ được nêu là phản ứng của các hộ kinh doanh bằng cách chia nhỏ quy mô hoạt động để né ngưỡng doanh thu hoặc nghĩa vụ thuế.

“Đây là phản ứng hoàn toàn dễ hiểu dưới tác động của chính sách. Không chỉ hộ kinh doanh, ngay cả các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng có thể lựa chọn duy trì doanh thu dưới ngưỡng quy định để được miễn hoặc giảm thuế. Điều này vô hình trung lại khuyến khích tình trạng “li ti hóa” doanh nghiệp thay vì thúc đẩy họ mở rộng quy mô. Đây là những tác động chính sách cần được tính toán đầy đủ hơn”, ông Bình trăn trở.

Một thực tế khác được ông đề cập là xu hướng quay trở lại giao dịch tiền mặt. Theo quan sát của ông, nhiều hộ kinh doanh và cơ sở kinh doanh hiện không muốn thực hiện các giao dịch lớn thông qua tài khoản ngân hàng mà chuyển sang giao dịch tiền mặt, thậm chí với những giao dịch trị giá hàng trăm triệu đồng.

Ông Bình cho rằng, việc này có nguy cơ thúc đẩy sự mở rộng trở lại của khu vực kinh tế phi chính thức, đi ngược mục tiêu minh bạch hóa và hiện đại hóa nền kinh tế.

Liên quan đến đầu tư tư nhân, ông Bình nhận định, dòng vốn hiện nay đang tăng mạnh nhưng chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn.

“Các dự án quy mô hàng trăm nghìn tỷ đến hàng triệu tỷ đồng xuất hiện dồn dập cho thấy khu vực doanh nghiệp lớn đang mở rộng đầu tư rất mạnh. Tuy nhiên, tác động tích cực này dường như chưa lan tỏa tới nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Chúng ta cần nhìn nhận rõ vấn đề này để có các giải pháp phù hợp hơn trong thời gian tới”, ông nói.