Hội nghị COP31 khai mạc giữa sức ép từ chiến tranh và bùng nổ AI

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh các mục tiêu cắt giảm khí thải toàn cầu đang chịu sức ép dữ dội từ những lo ngại về an ninh năng lượng do xung đột vũ trang, sự bùng nổ nhu cầu điện năng của trí tuệ nhân tạo (AI) và việc Mỹ tiếp tục không tham gia hợp tác khí hậu quốc tế.

Tranh cãi về điện hoá và nhiên liệu hóa thạch

Hội nghị COP31 năm nay mang một cơ cấu điều hành đặc biệt khi Thổ Nhĩ Kỳ giữ vai trò Chủ tịch hội nghị, trong đó Bộ trưởng Bộ Môi trường, Đô thị hóa và Biến đổi khí hậu Thổ Nhĩ Kỳ Murat Kurum phụ trách chương trình hành động, còn Úc đảm nhận vai trò Chủ tịch đàm phán do Bộ trưởng Bộ Biến đổi Khí hậu và Năng lượng Úc Chris Bowen dẫn dắt.

Trọng tâm lớn nhất trong chương trình hành động của nước chủ nhà Thổ Nhĩ Kỳ là lời kêu gọi đưa tỷ lệ điện hóa nền kinh tế toàn cầu lên mức trên 35% vào năm 2035, tăng đáng kể so với mức khoảng 21% hiện nay. Đánh giá về vai trò đàm phán, ông Chris Bowen tuyên bố: "COP31 sẽ đẩy nhanh hành động thực tiễn và đầu tư nhằm giữ nhiệt độ toàn cầu ở mức an toàn hơn, đồng thời giúp xây dựng khả năng chống chịu trước các tác động của khí hậu. Với tư cách là bên đàm phán chính, Úc sẽ nỗ lực tạo ra sự đồng thuận cho tham vọng khí hậu toàn cầu, bao gồm việc đẩy nhanh điện hóa, giải phóng nguồn vốn đầu tư, cải thiện khả năng tiếp cận tài chính khí hậu và thúc đẩy hành động vì đại dương".

Giám đốc điều hành Phòng Thương mại Quốc tế John Denton nhấn mạnh yêu cầu thực tế từ giới doanh nghiệp: "Việc thực thi không thể chỉ dừng lại ở một khẩu hiệu hay dựa vào các sáng kiến tự nguyện. COP31 phải gửi đi những tín hiệu chính sách rõ ràng để mang lại cho các doanh nghiệp sự tin tưởng khi đầu tư vào điện hóa và quá trình chuyển dịch năng lượng rộng lớn hơn - đồng thời biến các nhu cầu thích ứng thành những dự án có khả năng vay vốn".

Thách thức từ xung đột địa chính trị, AI và thảm họa khí hậu

Tình hình địa chính trị phức tạp cũng đang cản trở đáng kể tiến trình thương lượng tại Antalya. Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran kéo dài sang tháng thứ 9 đã gây gián đoạn nghiêm trọng tuyến đường vận tải dầu mỏ qua eo biển Hormuz, đẩy giá nhiên liệu lên cao và buộc nhiều quốc gia châu Á như Hàn Quốc, Ấn Độ hay Thái Lan phải tăng cường hoặc bảo vệ nguồn điện than.

Bên cạnh chiến tranh, sự phát triển bùng nổ của hạ tầng AI đang nổi lên như một thách thức lớn đối với mạng lưới điện toàn cầu. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo các trung tâm dữ liệu trên thế giới sẽ tiêu thụ khoảng 945 TWh điện mỗi năm vào năm 2030, gấp đôi mức tiêu thụ hiện tại và tương đương tổng lượng điện sử dụng hàng năm của Nhật Bản.

Ngoài ra, lượng nước làm mát cho các trung tâm dữ liệu dự kiến tăng lên 1,2 nghìn tỷ lít mỗi năm vào năm 2030. Nhằm đối phó với nguy cơ này, Thổ Nhĩ Kỳ đang thúc đẩy chính phủ các nước và các doanh nghiệp tham gia ký kết một cam kết nguyên tắc nhằm đảm bảo AI được phát triển và triển khai một cách bền vững.

Các cuộc thảo luận tại Thổ Nhĩ Kỳ diễn ra trong bối cảnh những cảnh báo báo động từ giới khoa học khi Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) báo cáo Trái Đất đã vượt ngưỡng tăng nhiệt 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Năm 2026 vừa trải qua những đợt nắng nóng kỷ lục tại Tây Âu và vụ sạt lở băng trôi thảm khốc tại Nepal khiến hơn 1.450 người thiệt mạng. Cố vấn Manjeet Dal thuộc khối các nước kém phát triển nhất bày tỏ: "Năm nay đã chứng minh là một trong những năm có số lượng thương vong cao nhất do các thảm họa gây ra bởi biến đổi khí hậu".

Bên cạnh đó, gánh nặng tài chính khí hậu tiếp tục là điểm nóng bất đồng khi hơn 71% trong số 100 tỷ USD hỗ trợ hàng năm từ các nước phát triển đến tay các quốc gia đang phát triển dưới dạng các khoản nợ có lãi suất thay vì viện trợ khẩn cấp, đẩy các nước nghèo vào cái bẫy nợ nần. Trước những thách thức gay gắt, Trưởng bộ phận khí hậu quốc tế David Waskow thuộc Viện Tài nguyên Thế giới nhận xét: "Đây thực sự là thời điểm chúng ta đặt kính phóng đại vào những gì đang diễn ra trên thế giới về biến đổi khí hậu, cả mặt tốt lẫn mặt xấu".