Hành trình đưa những giọt mật thốt nốt vươn xa của cô gái Khmer vùng Bảy Núi

Cô gái Khmer đánh thức vị ngọt Bảy Núi

Giữa tháng 11.2026, Chau Ngọc Dịu hoạt động như con thoi khi vừa tham gia các hội chợ tại TP Hồ Chí Minh vừa gặp gỡ, thương thảo với khách hàng nước ngoài để mở rộng thị trường cho sản phẩm từ mật thốt nốt.

Hành trình ấy bắt đầu từ quyết định rời công việc ổn định với vị trí trưởng phòng tại một tổ chức phúc lợi cộng đồng ở TP Hồ Chí Minh để trở về quê khởi nghiệp.

Ý tưởng nảy sinh từ những lần bạn bè ở nước ngoài nhờ mua đường thốt nốt, nhưng Dịu không thể đáp ứng vì chất lượng sản phẩm địa phương không còn như trước. Từ đó, chị nghĩ đến việc khôi phục giá trị đặc sản quê nhà.

Ký ức tuổi thơ về vị ngọt của những miếng đường thốt nốt truyền thống thôi thúc chị hành động. Năm 2017, chị quyết định trở về quê và Palmania ra đời. Theo Dịu, tên gọi Palmania được ghép từ “Palmyra tree” (cây thốt nốt) và “Mania” (niềm đam mê).

Để tạo dựng sự gắn kết với người dân, phát triển chuỗi sản xuất như hôm nay là hành trình không ít trở ngại. Nếu không có niềm đam mê với cây thốt nốt và đặc sản quê hương, chị khó có thể theo đuổi lựa chọn này.

Tốt nghiệp chuyên ngành tài chính tại Trường Đại học An Giang, chưa có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực chế biến thực phẩm, Dịu phải tìm kiếm cộng sự chuyên môn, chủ động học hỏi về thị trường, công nghệ và tổ chức sản xuất. Chị cùng cộng sự tìm đến các viện, trường, tham dự hội thảo và cuộc thi ý tưởng sáng tạo để tích lũy kiến thức, kinh nghiệm, từng bước xác lập hướng đi riêng. Từ đó, Palmania hình thành triết lý kinh doanh: “Thực phẩm sạch - mẫu mã đẹp - tốt cho sức khỏe và môi trường”.

Sản phẩm của Palmania được chế biến từ mật tự nhiên của cây thốt nốt - loài cây đặc hữu vùng Bảy Núi, gắn bó với đời sống tinh thần người Khmer qua nhiều thế hệ.

Ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ sau thu hoạch, Dịu cùng cộng sự phát triển nhiều dòng sản phẩm như si rô mật, mật thốt nốt bột, mật thốt nốt sệt, nước màu thốt nốt, nước mật hoa thốt nốt tươi loại ngọt và ít ngọt, đường thốt nốt viên, nước chấm mật thốt nốt… Trong đó, nước chấm mật thốt nốt vừa đạt giải thưởng Great Taste Awards 2 sao năm 2026 tại Vương quốc Anh.

Theo Dịu, sản phẩm hiện có mặt tại các hệ thống thực phẩm sạch trong nước, đồng thời xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Hà Lan và Phần Lan. Nhờ mở rộng thị trường, doanh số năm 2026 của doanh nghiệp tăng 30% so với năm trước.

Hiện Palmania đang nghiên cứu thêm 5 sản phẩm mới. Đáng chú ý là hướng ứng dụng nước thốt nốt chua (tưk thnot chu), hình thành từ quy trình ủ truyền thống, để phát triển mật thốt nốt lên men, hướng đến thức uống khai vị hỗ trợ tiêu hóa.

Mở cơ hội để phụ nữ giảm phụ thuộc kinh tế

Sinh ra và lớn lên ở vùng Bảy Núi, Chau Ngọc Dịu hiểu những rào cản mà nhiều phụ nữ nơi đây phải đối mặt. Theo chị, trong một số gia đình, phụ nữ vẫn chủ yếu đảm nhận việc nhà, chăm sóc con cái và phụ thuộc vào nguồn thu nhập của người chồng. Điều đó khiến họ ít có cơ hội tham gia các hoạt động tạo ra thu nhập, cũng như thể hiện vai trò trong các quyết định kinh tế gia đình.

“Vì vậy, khi có điều kiện khởi nghiệp, tôi muốn mở thêm cơ hội để phụ nữ cùng tham gia vào chuỗi sản xuất mật thốt nốt, có việc làm, thu nhập và được ghi nhận bằng chính công sức của mình”, Dịu chia sẻ.

Để bảo đảm nguồn nguyên liệu sạch, Palmania liên kết, bao tiêu sản phẩm với 40 hộ dân khai thác, sơ chế mật từ hơn 1.000 cây thốt nốt ở vùng Bảy Núi. Doanh nghiệp còn đầu tư dụng cụ thu hoạch, thiết kế hệ thống sơ chế bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Dịu không giới hạn hợp tác trong cộng đồng người Khmer mà mở rộng đến các hộ khai thác nước thốt nốt khác, miễn tuân thủ quy trình sản xuất sạch.

Anh Nguyễn Văn Lượm, sinh năm 1985, ở phường Thới Sơn, cho biết từ khi ký hợp đồng với Palmania, đời sống gia đình khởi sắc hơn. Theo hợp đồng, đường thốt nốt đã thắng - tức mật được nấu cô đặc đến độ sền sệt - được thu mua với giá cao hơn thị trường, có thời điểm gấp đôi. “Giá thu mua tốt giúp gia đình tôi có nguồn thu ổn định hơn. Đổi lại, chúng tôi phải tuân thủ quy trình sản xuất sạch, không sử dụng hóa chất bảo quản, đồng thời phải sơ chế ngay sau khi thu hoạch mật. Công việc vất vả hơn, nhưng tôi thấy xứng đáng vì vừa có thu nhập tốt, vừa biết sản phẩm mình làm ra an toàn cho người tiêu dùng”, anh Lượm chia sẻ.

Đầu ra ổn định giúp gia đình anh Lượm gắn bó với nghề, có thêm điều kiện nuôi dạy hai người con. Đặc biệt, yêu cầu sơ chế ngay sau thu hoạch để không phải sử dụng chất bảo quản còn làm thay đổi cách phân công lao động trong gia đình. Trong lúc người chồng tiếp tục leo cây khai thác những giọt mật tiếp theo, người vợ ở nhà đảm nhận công đoạn sơ chế để mật đạt tiêu chuẩn thu mua.

Chị Nguyễn Thị Diệu Hiền, vợ anh Lượm, cho rằng công việc mới giúp chị có vị trí rõ nét hơn trong kinh tế gia đình. Không chỉ quán xuyến việc nhà, chị trực tiếp sơ chế, góp phần tạo ra sản phẩm có giá trị thương mại. Chị chia sẻ, quy trình sản xuất này đã “nâng thêm tầm quan trọng của tôi trong gia đình”. Khi công sức được ghi nhận bằng thu nhập, người phụ nữ có thêm tiếng nói trong các quyết định chi tiêu, chăm lo con cái và xây dựng cuộc sống.

Được cả vợ lẫn chồng

Cơ hội tham gia sản xuất không chỉ giúp phụ nữ có thêm thu nhập mà còn tạo ra những chuyển biến trong nhận thức của các thành viên gia đình. Anh Châu Sóc Phik, ở xã Tri Tôn, một hộ liên kết với Palmania, cho biết khi thấy vợ cùng chung sức làm ăn, chia sẻ trách nhiệm kinh tế gia đình, anh càng trân trọng, yêu thương vợ hơn và quyết định từ bỏ thói quen nhậu nhẹt để tập trung làm việc.

Quá trình hợp tác sản xuất đường thốt nốt sạch cũng giúp anh Phik nhận thức rõ hơn trách nhiệm của người làm ra sản phẩm đối với cộng đồng. “Sau thời gian phối hợp làm đường thốt nốt sạch, tôi thấy mình có trách nhiệm với xã hội hơn”, anh bộc bạch. Còn với anh Lượm, công việc mới mang lại niềm tự hào: “Tôi luôn cảm thấy tự hào vì đã góp phần cung cấp đặc sản sạch, an toàn cho người tiêu dùng”.

Bên cạnh các hộ liên kết, Palmania hiện có khoảng 10 lao động thường xuyên, được bảo đảm các chế độ, quyền lợi theo quy định. Vào mùa thu hoạch chính vụ, doanh nghiệp còn tạo việc làm bán thời gian cho hàng chục lao động nữ, giúp họ có thêm thu nhập.

Ông Chau Rane, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Tri Tôn, đánh giá cách làm của Chau Ngọc Dịu không chỉ đổi mới sản phẩm, đưa đặc sản địa phương ra thị trường quốc tế mà còn tạo thêm cơ hội việc làm cho phụ nữ, góp phần nâng cao vai trò của họ trong hoạt động kinh tế và đời sống gia đình, đồng thời thắt chặt tình cảm giữa các thành viên.

Không dừng ở việc tạo sinh kế, Dịu còn tìm cách cải thiện điều kiện lao động trong nghề khai thác thốt nốt. Doanh nghiệp đang chuẩn bị vận hành bộ phận thu hồi mật theo phương thức hạn chế việc người dân phải leo trèo lên cây. Giải pháp này vừa góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa giảm nguy cơ tai nạn lao động.

“Chúng tôi chủ trương chỉ thu hoạch mật trong khoảng 7 - 8 tháng mùa khô để bảo đảm mật thốt nốt đạt chất lượng tốt nhất trong năm. Điều này không chỉ giúp cây có thêm thời gian phục hồi mà còn giúp người lao động tránh phải leo cây trong mùa mưa, giảm nguy cơ rủi ro”, Dịu nhấn mạnh.

Từ quyết định trở về quê khởi nghiệp, Chau Ngọc Dịu đang từng bước xây dựng chuỗi sản xuất gắn với người dân địa phương. Mô hình không chỉ tạo đầu ra cho các hộ khai thác thốt nốt mà còn mở thêm việc làm cho phụ nữ, kể cả những gia đình ngoài cộng đồng Khmer. Từ những giọt mật thốt nốt, chị không chỉ làm mới đặc sản quê hương theo hướng bền vững, để vươn rộng ra biển lớn mà còn mở thêm cơ hội để phụ nữ tham gia làm kinh tế, cải thiện cuộc sống và tự tin hơn với vai trò của mình trong gia đình, xã hội.