Hà Nội tìm đòn bẩy tăng trưởng 2 con số: Biến nhân lực thành 'hạ tầng chiến lược'

Trước thềm Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III (CEF III), diễn ra đúng dịp Hà Nội kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME, Trưởng ban Tổ chức Diễn đàn, đã trao đổi với Báo Nhà báo và Công luận về vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong việc tạo động lực tăng trưởng mới.

Nhân lực chất lượng cao là "hạ tầng chiến lược" quan trọng nhất

+ Ông đánh giá như thế nào về sứ mệnh của nguồn nhân lực chất lượng cao trong việc chuyển hóa hào khí lịch sử thành sức bật kinh tế cho Thủ đô giai đoạn bản lề này?

- Tôi cho rằng kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô không chỉ là dịp để chúng ta tự hào về một chặng đường lịch sử, mà quan trọng hơn là chuyển hóa niềm tự hào ấy thành khát vọng phát triển, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh mới của Hà Nội.

Trong mỗi giai đoạn phát triển, Thủ đô cần một nguồn lực mang tính quyết định. Nếu trước đây chúng ta đặt nhiều trọng tâm vào vốn, đất đai, hạ tầng thì trong giai đoạn phát triển mới, tôi cho rằng nguồn nhân lực chất lượng cao chính là “hạ tầng chiến lược” quan trọng nhất.

Muốn tăng trưởng hai con số một cách bền vững, Hà Nội không thể chỉ tăng vốn đầu tư hoặc mở rộng quy mô sản xuất. Thành phố phải tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị nguồn lực.

Nói cách khác, tăng trưởng phải ngày càng dựa vào năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và năng lực quản trị. Mà trung tâm của tất cả những yếu tố đó vẫn là con người.

Vì vậy, CEF III lựa chọn vấn đề nguồn nhân lực chất lượng cao không phải để nói riêng câu chuyện tuyển dụng hay đào tạo, mà đặt nó trong mối quan hệ trực tiếp với năng suất – đổi mới sáng tạo – năng lực cạnh tranh – tăng trưởng kinh tế.

Theo tôi, Hà Nội cần đồng thời hình thành ít nhất 5 nhóm nhân lực chiến lược: nhân lực quản trị và chuyển đổi; nhân lực số, dữ liệu, AI và tự động hóa; nhân lực nghiên cứu – phát triển và đổi mới sáng tạo; nhân lực kỹ thuật, sản xuất công nghệ cao; nhân lực thị trường, xuất khẩu và chuỗi cung ứng.

Nếu Hà Nội tập hợp, đào tạo và trọng dụng được những con người giỏi nhất, đồng thời tạo môi trường để họ được quyền sáng tạo, được thử nghiệm và được cống hiến, thì hào khí Thăng Long – Hà Nội sẽ không chỉ nằm trong ký ức lịch sử mà sẽ trở thành năng lượng phát triển của tương lai.

Xóa "khoảng trống kỹ năng": Liên kết ba nhà bằng đơn đặt hàng thực chất

+ Thực tế nhiều ngành mũi nhọn như AI, bán dẫn, logistics, chuyển đổi số vẫn đối mặt với “khoảng trống kỹ năng” nghiêm trọng. Từ thực tiễn, ông nhận diện đâu là “điểm nghẽn” lớn nhất trong khâu tạo nguồn? Làm thế nào để mô hình liên kết “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp” đi vào thực chất?

- Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không đơn thuần là thiếu người học, mà là khoảng cách giữa “đào tạo cái chúng ta có” và “đào tạo cái thị trường cần”.

Công nghệ thay đổi theo tháng, thậm chí theo tuần, trong khi nhiều chương trình đào tạo thay đổi theo chu kỳ dài. Doanh nghiệp cần người có thể làm AI, dữ liệu lớn, thiết kế vi mạch, tự động hóa, logistics thông minh, an ninh mạng; nhưng nếu nhà trường và doanh nghiệp không cùng nhau xây dựng chuẩn đầu ra thì khoảng trống kỹ năng sẽ tiếp tục mở rộng.

Tôi đề xuất chuyển mô hình “ba nhà” từ liên kết mang tính phong trào sang liên kết bằng đơn đặt hàng.

Thứ nhất, Nhà nước phải dự báo và công bố bản đồ nhu cầu nhân lực Thủ đô cho 5–10 năm tới, xác định rõ ngành nào cần bao nhiêu người, chuẩn kỹ năng nào, khu vực nào thiếu nhân lực.

Thứ hai, doanh nghiệp phải bước vào quá trình đào tạo từ đầu, không chờ sinh viên tốt nghiệp mới tuyển. Doanh nghiệp cùng xây chương trình, cử chuyên gia giảng dạy, cung cấp phòng lab, dữ liệu, bài toán thực tế, vị trí thực tập và cam kết tuyển dụng.

Thứ ba, nhà trường phải đo chất lượng bằng khả năng làm việc của người học, chứ không chỉ bằng số lượng bằng cấp. Có thể xây dựng mô hình sinh viên học 50–60% tại trường, phần còn lại tham gia dự án thật trong doanh nghiệp, phòng nghiên cứu hoặc trung tâm đổi mới sáng tạo.

Tôi cũng rất ủng hộ việc hình thành các “liên minh kỹ năng” theo ngành tại Hà Nội – chẳng hạn liên minh nhân lực AI, bán dẫn, logistics, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ xanh – trong đó cơ quan quản lý, trường đại học và doanh nghiệp cùng chịu trách nhiệm về đầu ra.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa đặc biệt cần cơ chế này bởi họ rất khó tự xây dựng một học viện đào tạo riêng. Nếu Thành phố xây dựng được nền tảng đào tạo dùng chung thì hàng chục nghìn doanh nghiệp có thể cùng hưởng lợi.

Tiền chưa đủ, nhân tài cần "bài toán đủ lớn và quyền hạn đủ rõ"

+ Với hành lang pháp lý vượt trội từ Luật Thủ đô 2026 cùng cơ chế Sandbox và các đãi ngộ đột phá, theo ông, chính sách này đã đủ sức giúp Hà Nội cạnh tranh sòng phẳng trong thu hút nhân tài; và chính quyền cùng doanh nghiệp cần hợp tác ra sao để “đặt hàng” lực lượng này giải quyết những bài toán lớn của Thủ đô?

- Tôi đánh giá Hà Nội hiện đã có một “bộ công cụ thể chế” rất mạnh để bước vào cuộc cạnh tranh nhân tài. Luật Thủ đô năm 2026, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, mở rộng đáng kể không gian thể chế cho Thành phố, trong đó có khả năng thí điểm các cơ chế, chính sách mới trong những lĩnh vực phục vụ phát triển Thủ đô.

Luật cũng có các ưu đãi về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó có chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân trong thời hạn 5 năm đối với một số nhóm chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực làm việc trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo điều kiện luật định.

Đặc biệt, Nghị quyết 92/2026/NQ-HĐND đã tạo bước tiến rất mạnh về thu hút, trọng dụng người tài. Mức hỗ trợ một lần có thể lên tới 1.000 lần mức lương tối thiểu vùng I đối với giáo sư; đồng thời có cơ chế thu nhập theo hợp đồng, hỗ trợ nhà ở, y tế, giáo dục và điều kiện nghiên cứu.

Nhưng tôi cho rằng tiền chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ. Người tài đến với một thành phố không chỉ vì thu nhập. Họ còn cần ba thứ: bài toán đủ lớn để chinh phục, quyền hạn đủ rõ để hành động và môi trường đủ tốt để sáng tạo.

Do đó, bước tiếp theo cần chuyển từ tư duy “thu hút nhân tài” sang “đặt hàng nhân tài”. Hà Nội có thể công bố những bài toán lớn của Thành phố: giảm ùn tắc giao thông, xử lý ngập đô thị, cải thiện chất lượng không khí, quản trị dữ liệu, chuyển đổi số chính quyền, logistics đô thị, năng lượng xanh…

Mỗi bài toán cần có dữ liệu, ngân sách, thời hạn, KPI và cơ chế thử nghiệm cụ thể. Chính quyền đặt bài toán và tạo thể chế; viện, trường cung cấp tri thức; doanh nghiệp cung cấp công nghệ, nguồn lực và năng lực triển khai. Sau đó đánh giá bằng kết quả đầu ra, chứ không chỉ bằng hồ sơ hay quy trình.

Tôi cho rằng đây mới là cấp độ cao nhất của chính sách nhân tài: không chỉ mời người giỏi đến Hà Nội, mà phải giao cho người giỏi những việc xứng đáng để họ tạo ra giá trị cho Hà Nội.