Giá điện phải tính đúng chi phí, không chuyển rủi ro sang người dùng

Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: VPQH

Đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ

Sáng ngày 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn trình bày Tờ trình của Chính phủ.

Theo Tờ trình, dự thảo Luật gồm 3 điều, kế thừa và sửa đổi chủ yếu 23 điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15, tập trung vào các nhóm vấn đề về quy định chung, quy hoạch và đầu tư dự án điện lực, phát triển năng lượng tái tạo, cấp giấy phép hoạt động điện lực, thị trường điện, vận hành hệ thống điện, mua bán điện, giá điện, bảo vệ công trình điện lực và an toàn điện.

Đáng chú ý, trong nhóm quy định về cơ chế giá điện, dự thảo Luật bổ sung quy định về việc áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép.

Đây là một trong những nội dung liên quan trực tiếp đến cơ chế giá bán lẻ điện được đề xuất sửa đổi. Cùng với đó, dự thảo Luật bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong việc phê duyệt khung giá bán buôn điện và bổ sung điều khoản chuyển tiếp về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện cho khách hàng là cơ sở lưu trú du lịch.

Về định hướng chính sách giá, dự thảo Luật bám sát chủ trương xây dựng lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện. Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định về hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng khách hàng sử dụng điện theo quy định của Chính phủ, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

Đối với giá dịch vụ về điện, dự thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung cơ chế giá điện hỗ trợ hoặc cơ chế khuyến khích đầu tư phù hợp đối với các dự án điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện và các loại hình điện lực khác theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

Dự thảo cũng quy định phương pháp xác định giá dịch vụ phát điện, giá công suất, tỷ suất lợi nhuận hợp lý, thời hạn áp dụng giá và cơ chế điều chỉnh giá đối với từng loại hình nguồn điện, nguồn điện hỗn hợp và hệ thống lưu trữ điện sẽ thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn trình bày Tờ trình của Chính phủ. Ảnh: VPQH

Cùng với giá điện, dự thảo Luật đề xuất nhiều cơ chế nhằm tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư các dự án điện lực. Trong đó có việc sửa đổi quy định về chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án; bổ sung cơ chế đối với dự án, công trình điện lực cấp bách; hoàn thiện quy định về dự án điện lực đầu tư theo phương thức PPP và bổ sung trường hợp dự án đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức PPP nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa.

Đối với năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo bổ sung quy định về hệ thống lưu trữ điện, Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo; đồng thời hoàn thiện một số quy định về khảo sát, phát triển điện gió ngoài khơi và bảo đảm đầu tư đối với các dự án này.

Ở lĩnh vực thị trường điện, dự thảo mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, bổ sung quy định về can thiệp thị trường điện và làm rõ một số trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện.

Không chuyển toàn bộ rủi ro sang người sử dụng điện

Thẩm tra dự án Luật, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, cho rằng việc sửa đổi nhằm thể chế hóa các chủ trương mới, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực điện lực.

Cơ quan thẩm tra lưu ý Luật Điện lực mới được sửa đổi năm 2024 và có hiệu lực từ ngày 1/2/2025. Do đó, việc tiếp tục sửa đổi trong thời gian ngắn cần được cân nhắc kỹ để bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của pháp luật, nhất là trong lĩnh vực điện lực có đặc thù vốn đầu tư lớn và thời gian thực hiện dự án dài.

Về giá điện, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý cách quy định trong dự thảo Luật về giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị thể hiện rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Một nội dung khác được cơ quan thẩm tra lưu ý là trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội.

Theo đó, dự thảo có quy định Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý trong trường hợp này. Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách nhà nước.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải báo cáo thẩm tra. Ảnh: VPQH

Về xóa bỏ bù chéo, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện. Đồng thời, cần phân biệt rõ việc xóa bỏ bù chéo trong giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Theo cơ quan thẩm tra, chính sách hỗ trợ cần có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, công khai, minh bạch, bảo đảm quá trình thị trường hóa giá điện không ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của những nhóm đối tượng cần Nhà nước hỗ trợ.

Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Thường trực Ủy ban đề nghị bổ sung các quy định mang tính nguyên tắc để xác định đầy đủ, công bằng các chi phí sử dụng lưới điện, điều độ, dự phòng và dịch vụ hệ thống mà các chủ thể tham gia phải chi trả. Đặc biệt, cơ quan thẩm tra đề nghị không chuyển chi phí từ nhóm khách hàng tham gia DPPA sang các khách hàng còn lại.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách mới về phát triển điện lực và giá điện, trong đó có các chính sách liên quan đến năng lượng tái tạo, năng lượng mới, điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân quy mô nhỏ, điện tự sản, tự tiêu và thị trường điện.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cần tiếp tục rà soát để tính đúng, tính đủ các yếu tố đầu vào làm cơ sở xác định giá đầu ra hợp lý, đồng thời xem xét việc phân bổ các khoản chi phí hỗ trợ đã thực hiện trong những năm trước đối với ngành điện.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu rà soát kỹ thị trường bán buôn, bán lẻ điện cạnh tranh, cơ chế chuyển đổi các hợp đồng mua bán điện hiện hữu và điều kiện, quyền, trách nhiệm của các bên tham gia DPPA.

Việc phân bổ chi phí giữa những người sử dụng hệ thống điện cần được xác định rõ nguyên tắc, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, bình đẳng giữa các chủ thể, không để phát sinh chi phí bất hợp lý hoặc chuyển chi phí từ nhóm đối tượng này sang nhóm đối tượng khác.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực tại kỳ họp thứ 2, sau khi cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo theo kết luận của phiên họp.