Doanh nghiệp cần vốn, ngân hàng cần thêm cơ chế chia sẻ rủi ro

Việc mở rộng cho vay phải đi cùng khả năng quản trị rủi ro. Ảnh minh họa: AI

Doanh nghiệp thiếu vốn, ngân hàng chịu áp lực rủi ro

Tín dụng ngân hàng tiếp tục tăng trưởng, nhưng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và yêu cầu kiểm soát rủi ro đang đặt ra những thách thức mới. Một mặt, các ngân hàng cần đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế; mặt khác, việc mở rộng cho vay phải đi cùng khả năng quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn vốn và chất lượng tài sản.

Theo Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt hơn 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, kết quả điều tra xu hướng kinh doanh quý IV/2026 của các tổ chức tín dụng do Vụ Dự báo, Thống kê (Ngân hàng Nhà nước) thực hiện cho thấy, mặt bằng rủi ro tổng thể của các nhóm khách hàng tiếp tục tăng nhẹ trong quý III và được dự báo tăng chậm lại trong quý IV/2026.

Tính chung cả năm 2026, các tổ chức tín dụng dự báo mặt bằng rủi ro của tất cả các nhóm khách hàng đều tăng nhẹ so với năm 2025. Trong đó, hai nhóm được đánh giá dễ tổn thương hơn là doanh nghiệp nhỏ và vừa và nhóm công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp tư nhân.

Trong khi đó, nhu cầu vay vốn của khách hàng doanh nghiệp tiếp tục cao hơn khách hàng cá nhân, đặc biệt nhu cầu vay của doanh nghiệp nhỏ và vừa được nhận định có dấu hiệu tăng rõ rệt.

Phát biểu tại Tọa đàm “Cơ chế chia sẻ và giảm thiểu rủi ro tín dụng tại Việt Nam” mới đây, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước cho biết, nhu cầu vốn của nền kinh tế sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nông nghiệp hiện đại và các ngành kinh tế chiến lược.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận tín dụng do hạn chế về minh bạch tài chính, dòng tiền, phương án kinh doanh và tài sản bảo đảm.

Theo bà Đặng Lưu Phương Anh, Giám đốc Giải pháp Khách hàng và Cấu trúc Giao dịch Nguồn vốn, Nhóm Ngân hàng Thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương, doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp khoảng 40% GDP và tạo ra 50% việc làm tại Việt Nam, nhưng khoảng 62% nhu cầu vốn của khu vực này chưa được đáp ứng.

Nghiên cứu của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) ước tính, khoảng trống tài chính dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam lên tới 21,7 tỷ USD. Đối với lĩnh vực hạ tầng, Việt Nam được dự báo cần gần 600 tỷ USD vốn đầu tư mới đến năm 2040, trong đó khoảng trống tài chính ước tính khoảng 100 tỷ USD.

Những con số này cho thấy, quy mô nhu cầu vốn vượt ra ngoài khả năng đáp ứng của các phương thức tài trợ truyền thống, trong khi ngân hàng vẫn phải tuân thủ các giới hạn an toàn và kiểm soát mức độ tập trung tín dụng.

Thực tế tại các ngân hàng cũng phản ánh áp lực này. Đại diện Vietcombank cho biết, ngân hàng đã tài trợ khoảng 50.000 tỷ đồng cho các dự án năng lượng và khoảng 70.000 tỷ đồng cho các dự án giao thông, tương đương hơn 500 km đường cao tốc. Nhu cầu tài trợ cho các dự án năng lượng khác mà Vietcombank đang xem xét vượt 900.000 tỷ đồng.

Đối với những dự án có quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi kéo dài, khả năng tài trợ không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn của ngân hàng mà còn liên quan đến giới hạn cấp tín dụng, mức độ tập trung rủi ro và yêu cầu an toàn vốn.

Chia sẻ rủi ro để mở rộng cơ hội vay vốn

Trước nhu cầu vốn ngày càng lớn của doanh nghiệp và các dự án hạ tầng, cơ chế chia sẻ rủi ro tín dụng (RSF) và bảo lãnh tín dụng một phần (PCG) đang được xem xét như những giải pháp giúp ngân hàng mở rộng cho vay mà không phải tự gánh toàn bộ rủi ro.

Theo đó, thay vì ngân hàng phải chịu toàn bộ tổn thất nếu khoản vay phát sinh vấn đề, một phần rủi ro có thể được chia sẻ với các tổ chức tham gia theo thỏa thuận. Với bảo lãnh tín dụng một phần, bên bảo lãnh sẽ chịu trách nhiệm trong phạm vi đã cam kết khi khoản vay gặp rủi ro.

Theo TS. Đào Minh Tú, những công cụ này có thể giúp ngân hàng mở rộng cho vay đối với các khách hàng gặp khó khăn về tài sản bảo đảm, lịch sử tín dụng hoặc khả năng chứng minh năng lực tài chính. Đồng thời, đây cũng là hướng huy động thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân trong nước và quốc tế, đặc biệt đối với những lĩnh vực cần vốn lớn, dài hạn.

Tuy nhiên, chia sẻ rủi ro không có nghĩa là ngân hàng được nới lỏng điều kiện cho vay. Các khoản tín dụng vẫn phải được thẩm định, giám sát và quản lý chặt chẽ. Vấn đề quan trọng là xác định rõ mỗi bên sẽ chịu trách nhiệm đến đâu nếu khoản vay không được hoàn trả đúng hạn.

Từ thực tiễn hoạt động, đại diện Vietcombank đề xuất nghiên cứu triển khai thí điểm cơ chế chia sẻ rủi ro đối với một số lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn như hạ tầng, năng lượng, tín dụng xanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuỗi cung ứng. Nhưng việc thí điểm cần được lựa chọn thận trọng, bảo đảm rủi ro được chia sẻ thực chất giữa các bên, đồng thời duy trì các tiêu chuẩn cho vay và an toàn hoạt động ngân hàng.

Trong khi đó, đại diện VPBank cho rằng cần có sự phối hợp giữa các ngân hàng, tổ chức tài chính quốc tế, cơ quan quản lý và chuyên gia pháp lý để xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam, nên đề xuất thành lập nhóm làm việc chuyên sâu với sự tham gia của IFC, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cơ quan quản lý, chuyên gia pháp lý và các tổ chức tín dụng nhằm nghiên cứu khả năng triển khai thí điểm.

Về phía cơ quan quản lý, ông Trần Anh Quý, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng (Ngân hàng Nhà nước) đánh giá, việc tiếp cận các công cụ chia sẻ rủi ro của IFC sẽ giúp ngân hàng có thêm kinh nghiệm quản lý rủi ro, sử dụng nguồn vốn hiệu quả hơn và nâng cao khả năng bảo đảm an toàn hoạt động. Tuy nhiên, để áp dụng tại Việt Nam, cần làm rõ cơ sở pháp lý, trách nhiệm của các bên cũng như cách thức xử lý.