Hợp tác quốc tế - Giải pháp then chốt để bắt kịp xu thế nghiên cứu của thế giới

Trong suốt 50 năm hình thành và phát triển, hợp tác quốc tế luôn được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) xác định là phương thức quan trọng để tăng cường tiềm lực, nâng cao năng lực nghiên cứu đồng thời từng bước hội nhập quốc tế, góp phần nâng cao vai trò và vị thế của Viện Hàn lâm nói riêng và của nền khoa học Việt Nam nói chung trên trường quốc tế.

*Những kết quả ấn tượng trọng hợp tác quốc tế tại Viện Hàn lâm

Chỉ tính riêng giai đoạn 2023 - 2025, Viện Hàn lâm đã triển khai hơn 100 nhiệm vụ, dự án quốc tế, qua đó hình thành hơn 20 nhóm nghiên cứu quốc tế và 10 phòng thí nghiệm liên kết, đồng thời tổ chức hoặc phối hợp tổ chức hơn 100 hội nghị, hội thảo, lớp học quốc tế thu hút hơn 3.000 lượt nhà khoa học trong và ngoài nước, giúp kết nối mạng lưới và tiếp cận trực tiếp tri thức và công nghệ nguồn. Cùng với đó, Viện Hàn lâm cũng đặc biệt chú trọng tăng cường kết nối với đối tác hướng tới đào tạo nguồn nhân lực chất lượng quốc tế. 

Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (Đại học Việt - Pháp) đã phát triển dựa trên sự liên kết với hơn 40 Viện nghiên cứu và trường Đại học hàng đầu Pháp, đạt kiểm định quốc tế về cơ sở đào tạo theo chuẩn của HCERES (Bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục đại học và nghiên cứu cao cấp của Pháp, được công nhận trên toàn châu Âu), triển khai 7 chương trình song bằng, 100% chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh, quy mô hơn 4.500 sinh viên và mạng lưới, mở rộng các ngành chiến lược như vi mạch bán dẫn, khoa học vũ trụ, kỹ thuật hàng không.

Bên cạnh đó, Trung tâm Quốc tế Đào tạo - Nghiên cứu Toán học (ICRTM) và Trung tâm Vật lý Quốc tế (ICP) tiếp tục khẳng định uy tín khoa học cơ bản Việt Nam, với ICRTM tổ chức 45 chương trình đào tạo sau đại học, hàng chục hội nghị quốc tế thu hút gần 1000 học viên, từ 30 quốc gia. Đặc biệt, kết quả hoạt động của hai Trung tâm được ghi nhận qua đợt đánh giá chuyên gia UNESCO tháng 5/2025 và đã được UNESCO đồng ý về nguyên tắc tiếp tục bảo trợ giai đoạn 2026-2032.

Trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là một trong những đơn vị chủ lực triển khai Chiến lược Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Vũ trụ của Việt Nam và có nhiều đóng góp quan trọng trong lĩnh vực vũ trụ, thể hiện qua các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ, hợp tác quốc tế và ứng dụng thực tiễn. Viện Hàn lâm được Chính phủ giao hợp tác với đối tác Pháp triển khai dự án vận hành và khai thức dữ liệu vệ tinh quan sát Trái đất đầu tiên của Việt Nam VNREDSat-1, nghiên cứu công nghệ vệ tinh nhỏ, ứng dụng viễn thám, Hệ thống thông tin địa lý (GIS) và Hệ thống định vị toàn cầu và (GPS) trong quản lý tài nguyên, giám sát môi trường và phòng chống thiên tai.

Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm cũng phối hợp với đối tác Nhật Bản để triển khai dự án Trung tâm vũ trụ Việt Nam, xây dựng cơ sở hạ tầng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, phát triển các vệ tinh nhỏ như LOTUSat-1 và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực nghiên cứu, chế tạo và vận hành vệ tinh quan sát Trái đất. Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm cũng đang hợp tác với Tập đoàn Airbus và phối hợp cùng Tổng công ty Hàng không Việt Nam, Công ty TNHH Kỹ thuật máy bay (VAECO), Trường Hàng không dân dụng quốc gia Pháp (ENAC) và Tổ chức chuyển giao chương trình Hàng không vũ trụ Pháp triển khai chương trình đào tạo kỹ sư ngành kỹ thuật hàng không theo tiêu chuẩn châu Âu đào tạo kỹ sư/cử nhân ngành Kỹ thuật hàng không theo tiêu chuẩn châu Âu từ năm 2018.

Trên cơ sở của tình hữu nghị đặt biệt giữa Việt Nam và Liên bang Nga, hợp tác khoa học giữa Việt Nam và Liên bang Nga không chỉ là quan hệ đối tác thông thường mà là mối quan hệ mang tính nền tảng; đặc biệt đối với sự hình thành và phát triển của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ngay từ giai đoạn 1975–1981, Liên Xô đã hỗ trợ Việt Nam xây dựng Viện Khoa học Việt Nam, tiền thân của Viện Hàn lâm ngày nay, từ đào tạo cán bộ trên tất cả các lĩnh vực khoa học tự nhiên, xây dựng định hướng nghiên cứu, cho tới hỗ trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị phòng thí nghiệm. Nhiều hướng nghiên cứu mạnh của Viện Hàn lâm hiện nay như Đại số, Hình học giải tích, vật lý hạt nhân, hóa dược, sinh thái, hải dương học, địa chất,… mang dấu ấn của nền khoa học Nga.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tuấn Anh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, trong giai đoạn mới, ngoài việc làm sâu sắc các lĩnh vực truyền thống với Viện Hàn lâm Khoa học Nga và các tổ chức nghiên cứu và đào tạo hàng đầu Liên bang Nga như Đại học Tổng hợp Quốc gia Moscow mang tên Lomonosov, Đại học Hàng không Moscow, Đại học Năng lượng Moscow,… Viện Hàn lâm và các tổ chức này cùng các tập đoàn công nghệ Nga như Tập đoàn Hàng không vũ trụ Roscosmos, Tập đoàn Khoa học Rostek, Tập đoàn Năng lượng Rosatom, Tập đoàn tư nhân AFK Sistema… sẽ mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mang tính chiến lược như công nghệ năng lượng hạt nhân, công nghệ không gian và vệ tinh quan sát trái đất, công nghệ máy bay không người lái, công nghệ bán dẫn, khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng,…

“Định hướng của Viện Hàn lâm trong thời gian tới không chỉ hợp tác nghiên cứu cơ bản mà tiến tới hình thành các nhóm nghiên cứu chung Việt - Nga và phòng thí nghiệm liên kết, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ phục vụ doanh nghiệp và địa phương của hai nước”, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tuấn Anh nhấn mạnh.

*Yêu cầu đặt ra trong hợp tác quốc tế trong giai đoạn mới

Đại hội XIV của Đảng đã đề ra những định hướng lớn về đối ngoại trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Với tinh thần đó, Viện Hàn lâm tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế về khoa học công nghệ theo chiều sâu, bảo đảm vừa hội nhập vừa tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, đặc biệt những ngành công nghệ lõi, công nghệ chiến lược liên quan chặt chẽ với sự phát triển bền vững của quốc gia như năng lượng, viễn thông, trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, khoa học dữ liệu, vật liệu, y dược, công nghệ vệ tinh, vũ trụ,…

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tuấn Anh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, ba nội dung hợp tác trọng tâm của Viện Hàn lâm trong thời gian tới gồm: Xây dựng chiến lược hợp tác theo nhu cầu mới và tầm nhìn dài hạn; Phát triển hạ tầng nghiên cứu để có cơ sở nghiên cứu tiếp nhận, nghiên cứu và làm chủ công nghệ và Phát triển nguồn nhân lực trình độ cao nhằm chủ động trong quá trình hợp tác và hội nhập theo mục tiêu phát triển của Viện Hàn lâm nói riêng và Việt Nam nói chung. Ngoài ba nội dung hợp tác trọng tâm trên, Viện Hàn lâm cũng sẽ đẩy mạnh tham gia cơ chế đa phương, qua đó nâng vị thế quốc gia và tạo uy tín và tiếng nói của giới khoa học Việt Nam trên trường quốc tế.

Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm dự kiến sẽ mở rộng các chương trình đào tạo liên kết, song bằng, trao đổi nghiên cứu sinh, sau tiến sĩ để tạo nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao, có khả năng nghiên cứu, tiếp nhận, giải mã và phát triển những công nghệ lõi, công nghệ chiến lược theo yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới./.

Quyết Chiến