Hà Nội: Giao thông công cộng được xác định là nền tảng của vùng phát thải thấp

Nhân Tháng hành động vì môi trường năm 2026 với chủ đề “Không khí sạch - Giao thông xanh - Hà Nội hành động”, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã tổ chức nhiều hoạt động như “Ngày chuyển đổi giao thông xanh”, ra mắt Hệ thống giám sát môi trường cộng đồng và hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh”. Thông qua các hoạt động này, Hà Nội khẳng định quyết tâm triển khai thí điểm vùng phát thải thấp theo lộ trình phù hợp, khả thi và có sự đồng hành của người dân, cộng đồng doanh nghiệp. Vào chiều 15/6 HĐND TP Hà Nội cũng đã thông qua Đề án vùng phát thải thấp trong vành đai 1, triển khai theo lộ trình từ năm 2026 đến năm 2030.

Theo đó, từ ngày 1/7 đến ngày 31/12/2026, Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực phường Hoàn Kiếm. Đây là khu vực trung tâm gồm phố cổ, không gian quanh hồ Hoàn Kiếm và nhiều tuyến phố có mật độ thương mại, du lịch, dịch vụ cao, đồng thời chịu áp lực lớn về giao thông, không gian đường phố và chất lượng không khí.

Theo thống kê của thành phố, khu vực Vành đai 1 có diện tích khoảng 26,07 km² với dân số khoảng 625.000 người, bao gồm 9 phường trung tâm. Việc lựa chọn Hoàn Kiếm làm địa bàn thí điểm được xem là bước đi thận trọng, bắt đầu từ phạm vi phù hợp để tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn, khuyến khích chuyển đổi, đánh giá tác động trước khi mở rộng và áp dụng các biện pháp kiểm soát theo tiêu chuẩn khí thải khi đủ điều kiện.

Đại diện cơ quan quản lý môi trường Hà Nội nhấn mạnh, vùng phát thải thấp không phải là biện pháp hạn chế đột ngột việc đi lại của người dân mà là mô hình quản lý đô thị nhằm từng bước giảm phương tiện gây ô nhiễm, khuyến khích sử dụng phương tiện sạch, giao thông công cộng, đi bộ, xe đạp và các hình thức di chuyển thân thiện với môi trường. Chính sách này hướng tới kiểm soát mức phát thải của phương tiện, đồng thời tạo thêm lựa chọn đi lại xanh, thuận tiện hơn cho người dân, du khách và người lao động tại khu vực trung tâm.

Cùng với chương trình chuyển đổi giao thông xanh, Hà Nội cũng chính thức ra mắt Hệ thống giám sát môi trường cộng đồng. Hệ thống tạo thêm kênh để người dân phản ánh, theo dõi và tham gia giám sát các vấn đề môi trường tại cơ sở. Trước mắt, hệ thống tập trung vào các hành vi như đốt rác, đốt rơm rạ, phát sinh khói bụi và vi phạm vệ sinh môi trường; về lâu dài có thể mở rộng sang nhiều vấn đề môi trường đô thị khác. Đây được xem là công cụ hỗ trợ chính quyền địa phương tiếp nhận, xử lý thông tin và tăng cường vai trò giám sát của cộng đồng.

Giao thông công cộng là nền tảng của vùng phát thải thấp

Giao thông công cộng được xác định là nền tảng của vùng phát thải thấp. Trong khu vực Vành đai 1, thành phố định hướng phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế như xe buýt điện, xe buýt cỡ nhỏ, mini buýt, xe đạp công cộng cùng hệ thống điểm gửi xe, trạm sạc, điểm đổi pin và dữ liệu quản lý giao thông.

Theo rà soát của thành phố, đến tháng 4/2026, Hà Nội đã chuyển đổi 28 trong tổng số 128 tuyến xe buýt sang sử dụng điện với 490 xe buýt điện. Cùng với 139 xe buýt CNG, toàn thành phố hiện có 629 xe buýt sử dụng điện và năng lượng xanh, chiếm khoảng 32,7% tổng số phương tiện xe buýt. Dự kiến đến cuối năm 2026, số lượng phương tiện sử dụng năng lượng sạch sẽ tăng lên 827 xe trên tổng số 1.925 xe, tương đương khoảng 42,96%.

Đối với khu vực thí điểm, đề án định hướng chuyển đổi các tuyến buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp sang phương tiện sử dụng năng lượng xanh, đồng thời phát triển xe buýt điện cỡ nhỏ và mini buýt để phục vụ các tuyến phố hẹp, kết nối với các điểm trung chuyển như Long Biên, Cát Linh, các bãi đỗ xe, khu dân cư, cơ quan và điểm du lịch.

Bên cạnh xe buýt, hệ thống xe đạp và xe máy điện công cộng được xem là giải pháp quan trọng cho các chuyến đi ngắn trong khu vực trung tâm. Hiện Hà Nội có khoảng 130 trạm xe đạp công cộng với 1.800 phương tiện, trong đó có 300 xe đạp điện. Thành phố dự kiến bổ sung thêm 79 vị trí mới trong khu vực Vành đai 1 với khoảng 1.000 xe đạp điện.

Riêng khu vực Hoàn Kiếm - Cửa Nam hiện có 13 điểm với 210 xe đạp công cộng và dự kiến bổ sung thêm 25-30 trạm, nâng tổng số phương tiện lên khoảng 410-500 xe. Những con số này cho thấy Hà Nội không triển khai vùng phát thải thấp theo hướng chỉ kiểm soát phương tiện, mà đồng thời chuẩn bị các lựa chọn di chuyển sạch và thuận tiện hơn cho người dân, doanh nghiệp, du khách và người lao động.

Tại hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh”, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải, công nghệ và phương tiện điện đã đưa ra các đề xuất liên quan đến hạ tầng sạc, cơ chế hỗ trợ tài chính, lộ trình chuyển đổi phương tiện và ứng dụng công nghệ số.

Đại diện Grab cho biết doanh nghiệp ủng hộ chủ trương chuyển đổi xanh của Thành phố và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam. Thời gian qua, Grab đã xây dựng các giải pháp trong hệ sinh thái giao thông xanh, đồng thời phối hợp với Metro Hà Nội triển khai hoạt động khuyến khích người dân ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng. Doanh nghiệp cũng kỳ vọng Thành phố sớm hoàn thiện các chính sách hỗ trợ hạ tầng trạm sạc và cơ chế tài chính nhằm giảm áp lực chuyển đổi đối với người dân và tài xế.

Trong khi đó, đại diện Be Group chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều tài xế công nghệ đang sử dụng xe xăng như nguồn sinh kế hằng ngày; do đó chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện đổi phương tiện, mà còn là câu chuyện về khả năng thích ứng của lực lượng lao động. Be cho biết đã chủ động nâng cao nhận thức về giao thông xanh trong cộng đồng đối tác tài xế, đồng thời xây dựng các giải pháp hỗ trợ tài chính, thuê và sở hữu phương tiện theo nhu cầu hoạt động của đối tác.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc triển khai thí điểm sẽ tuân thủ nguyên tắc “hỗ trợ trước, hạn chế sau”, bảo đảm công bằng, khả thi và không tạo xáo trộn đột ngột đối với đời sống người dân, hoạt động kinh doanh và sinh kế của các nhóm chịu tác động trực tiếp.

Theo lộ trình dự kiến, từ năm 2027, vùng phát thải thấp sẽ được mở rộng sang khu vực Hoàn Kiếm - Cửa Nam với diện tích khoảng 3,6 km² và dân số gần 137.000 người. Giai đoạn từ năm 2028 đến 2029 và duy trì sau năm 2030, mô hình này sẽ được mở rộng ra toàn bộ khu vực Vành đai 1 với diện tích hơn 26 km² và khoảng 625.000 dân.

Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm khoảng 20% lượng phát thải bụi mịn PM2.5 phát sinh trực tiếp từ giao thông, đồng thời giảm khoảng 30% lượng phát thải khí CO và NO₂ so với kịch bản thông thường trong khu vực Vành đai 1. Sau năm 2030, thành phố tiếp tục phấn đấu giảm nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình khoảng 5 µg/m³ sau mỗi chu kỳ kế hoạch 5 năm, từng bước cải thiện chất lượng không khí và đáp ứng các quy chuẩn môi trường quốc gia.