Thông qua Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 – 2050, tầm nhìn 100 năm

Khu vực lõi trung tâm đảm nhận vai trò dịch vụ tài chính quốc tế. Ảnh: Phạm Thọ

Năm trung tâm vệ tinh trong cấu trúc siêu đô thị

Sáng 30/10, các đại biểu HĐND TP. Hồ Chí Minh đã biểu quyết thông qua Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 – 2050, tầm nhìn 100 năm.

Theo quy hoạch, cấu trúc siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh được tổ chức dựa trên 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển.

Trong đó, 5 cực động lực được xác định theo những chức năng chủ đạo. Khu vực lõi trung tâm đảm nhận vai trò dịch vụ tài chính quốc tế; phía Đông phát triển đổi mới sáng tạo; phía Bắc tập trung công nghiệp, công nghệ cao và logistics; phía Nam phát triển cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng; phía Tây định hướng đô thị, giáo dục và y tế.

Song hành với các cực động lực là 5 trung tâm vệ tinh gồm Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên - Bắc Tân Uyên. Mỗi trung tâm được định hướng phát triển theo lợi thế về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, quỹ đất và khả năng kết nối với các vùng kinh tế lân cận.

Côn Đảo được xác định là trung tâm vệ tinh có tính chất đặc thù, kết hợp giữa sinh thái, di sản, du lịch và nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Không gian này hướng tới phát triển du lịch văn hóa, lịch sử và sinh thái biển đảo, từng bước nâng tầm vị thế điểm đến cấp quốc gia và quốc tế.

Trong khi đó, Long Hải - Hồ Tràm được định hướng trở thành trung tâm du lịch biển, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, chăm sóc sức khỏe và kinh tế biển.

Ở phía Tây Bắc, Hóc Môn - Củ Chi được tổ chức trong không gian phát triển gắn với đô thị, giáo dục, y tế và các chức năng dịch vụ.

Khu vực phía Bắc, Bàu Bàng và Tân Uyên - Bắc Tân Uyên được định hướng gắn với công nghiệp hiện đại, công nghiệp xanh, logistics, dịch vụ kỹ thuật, đô thị thông minh và đào tạo nhân lực.

Để kết nối các trung tâm, quy hoạch xác định Thành phố phát triển theo các hướng Đông, Nam - Đông Nam ra biển, Bắc - Tây Bắc và Tây - Tây Nam. Không gian đô thị được liên kết thông qua 9 trục xuyên tâm, 5 vành đai và 4 hành lang phát triển chiến lược.

Thành phố định hướng 9 trục không gian chủ đạo gồm các tuyến kết nối quan trọng như trục ven sông Sài Gòn - Huỳnh Tấn Phát; Quốc lộ 22 - Nguyễn Hữu Thọ; Quốc lộ 1A; Phạm Văn Đồng - Tân Sơn Nhất - Nguyễn Thị Tú; Võ Nguyên Giáp - Mai Chí Thọ - Võ Văn Kiệt và các tuyến cao tốc kết nối Long Thành, Trung Lương với khu vực đô thị.

Đáng chú ý, hệ thống 5 vành đai được xác định với những chức năng khác nhau. Vành đai 2 gắn với chỉnh trang đô thị hiện hữu; Vành đai 3 kiểm soát mở rộng đô thị và tạo vùng chuyển tiếp xanh; Vành đai 4 kết nối các trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị mới. Vành đai 4,5 đóng vai trò dự trữ không gian phát triển, trong khi Vành đai 5 hỗ trợ phân luồng giao thông và tăng cường liên kết với Tây Ninh, Đồng Nai, Lâm Đồng.

Bốn hành lang phát triển đặc trưng gồm hành lang sông Sài Gòn, hành lang sinh thái sông Đồng Nai, hành lang sinh thái sông Soài Rạp và hành lang kinh tế ven biển Gò Công Đông - Cần Giờ - Bà Rịa - Vũng Tàu - Đồng Nai.

Không gian phát triển còn được phân thành 10 vùng quản trị, từ vùng lõi đô thị - tài chính - quản trị - di sản, vùng đổi mới sáng tạo phía Đông, vùng Tây - Tây Nam đến các vùng đô thị công nghiệp Bình Dương, Nhà Bè - Hiệp Phước, sinh thái biển Cần Giờ, cảng biển - logistics - công nghiệp - năng lượng, du lịch biển Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm và đặc khu Côn Đảo.

Cách tổ chức này giúp định hình rõ hơn chức năng từng khu vực, làm cơ sở phân bổ chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và kiểm soát quá trình đô thị hóa phù hợp với đặc điểm từng vùng.

Một điểm đáng chú ý khác là quy hoạch không chỉ tổ chức không gian trên mặt đất mà còn mở rộng phát triển theo ba chiều: mặt đất, không gian ngầm và không gian trên cao. Thành phố ưu tiên mô hình đô thị nén gắn với giao thông công cộng (TOD) tại các đầu mối giao thông, đồng thời tái thiết những khu vực sử dụng đất kém hiệu quả.

Tòa nhà Trung tâm hành chính tỉnh Bình Dương cũ thành tòa nhà Khoa học công nghệ ở phía Bắc TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Phạm Thọ

Việc mở rộng đô thị cũng phải tính đến điều kiện tự nhiên và sức chịu tải của môi trường, kiểm soát phát triển tại những khu vực thấp trũng, nhạy cảm. Hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai và rừng ngập mặn Cần Giờ được xác định là nền xanh - xanh dương, giữ vai trò cân bằng sinh thái và bảo tồn bản sắc cảnh quan.

Về giao thông, đến năm 2050, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu hoàn thành 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 961 km, cùng khoảng 450 km đường sắt nhẹ và tàu điện mặt đất. Vận tải hành khách công cộng được định hướng đảm nhận khoảng 55 - 65% nhu cầu đi lại. Các nhà ga, sân bay, cảng biển và trung tâm đô thị sẽ trở thành những đầu mối trung chuyển đa phương thức, gắn với phát triển các khu đô thị TOD.

Hướng tới đô thị toàn cầu

Không chỉ là quy hoạch mở rộng không gian đô thị, Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm còn đặt ra mục tiêu nâng tầm vị thế thành phố trong mạng lưới kinh tế khu vực và quốc tế.

Theo định hướng, Thành phố phát triển qua ba giai đoạn. Đến năm 2030, TP. Hồ Chí Minh hướng tới trở thành đô thị văn minh, hiện đại, có vị thế nổi trội ở Đông Nam Á. Đến năm 2045, Thành phố phấn đấu trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á. Từ năm 2075 và xa hơn, mục tiêu là xây dựng đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại và phát triển toàn diện.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, quy hoạch xác định những động lực tăng trưởng mới, trong đó có Trung tâm Tài chính TP. Hồ Chí Minh, khu thương mại tự do gắn với logistics quốc tế, trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia, các khu công nghệ cao và hệ thống trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo.

Đây là những lĩnh vực được kỳ vọng tạo chuyển biến về chất lượng tăng trưởng, đưa Thành phố từ vai trò trung tâm kinh tế lớn trong nước trở thành đầu mối kết nối các dòng vốn, công nghệ, thương mại và dịch vụ quốc tế.

Cùng với các động lực kinh tế, hạ tầng giao thông được xem là điều kiện then chốt để hiện thực hóa cấu trúc siêu đô thị. Mạng lưới đường sắt đô thị, đường bộ và đường thủy sẽ được phát triển đồng bộ, tăng khả năng kết nối giữa các trung tâm vệ tinh, khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ.

Quy hoạch cũng đặt ra yêu cầu xử lý những thách thức lớn của một đô thị có tốc độ đô thị hóa cao như ngập nước, sụt lún, áp lực dân số và suy giảm chất lượng môi trường. Các giải pháp chống ngập, kiểm soát sụt lún được tổ chức theo từng lưu vực; đồng thời tăng cường hạ tầng số, phát triển không gian ngầm và không gian trên cao để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Phát triển du lịch biển Vũng Tàu nằm trong quy hoạch 10 vùng quản trị của Thành phố. Ảnh: Phạm Thọ

Về quỹ đất xây dựng, đến năm 2030, diện tích đất xây dựng toàn Thành phố dự kiến khoảng 280.000 - 290.000 ha, bình quân 150 - 155 m²/người. Đến năm 2050, diện tích này dự kiến tăng lên khoảng 365.000 - 390.000 ha, với chỉ tiêu bình quân 135 - 140 m²/người. Thành phố đặt mục tiêu chỉ tiêu kinh tế - xã hội: Đến năm 2030, kinh tế số chiếm 40% GRDP; Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,9; Tổng chi xã hội cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt khoảng 2 - 3% GRDP; bố trí khoảng 4 - 5% tổng chi ngân sách hằng năm cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Để triển khai quy hoạch trên thực tế, Thành phố định hướng sử dụng vốn nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, đồng thời huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công tư. Một trong những giải pháp được chú trọng là khai thác giá trị gia tăng từ đất đai gắn với đầu tư hạ tầng và tái thiết đô thị, qua đó tạo thêm nguồn lực cho các dự án phát triển dài hạn.

Các dự án trọng điểm sẽ được xác định thứ tự ưu tiên, trách nhiệm thực hiện, tiến độ và cơ chế giám sát. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm chuyển các định hướng quy hoạch thành chương trình, dự án cụ thể, tránh tình trạng quy hoạch thiếu nguồn lực hoặc chậm triển khai.

Trước đó, hồ sơ quy hoạch đã được hoàn thiện sau quá trình lấy ý kiến các cơ quan, địa phương, chuyên gia, hiệp hội doanh nghiệp và người dân. Sau khi được HĐND Thành phố thông qua, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh sẽ xem xét phê duyệt theo thẩm quyền.

TP. Hồ Chí Minh mới có diện tích khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính (113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo) với quy mô dân số đến năm 2030 khoảng 18 triệu người. Việc tổ chức lại không gian theo mô hình đa cực, đa tâm, kết hợp với đầu tư hạ tầng liên vùng và phát triển các ngành kinh tế mới, được kỳ vọng tạo nền tảng để TP. Hồ Chí Minh từng bước khẳng định vai trò đô thị toàn cầu trong những thập niên tới.