Kiến tạo hệ sinh thái đồng hành cùng sinh viên tài năng công nghệ

Kế thừa truyền thống ấy, trong giai đoạn phát triển mới, Hội Sinh viên Việt Nam xác định thời gian tới tiếp tục phát huy và tạo môi trường cho sinh viên rèn luyện, cống hiến, đặc biệt trở thành ngọn cờ tiên phong dẫn dắt sinh viên Việt Nam từng bước chinh phục khoa học và công nghệ.

* Khoảng trống trong việc phát huy nguồn lực sinh viên khoa học – công nghệ

Hội Sinh viên Việt Nam không ngừng lớn mạnh cả về quy mô và tầm vóc, khẳng định vai trò là tổ chức đại diện, đồng hành và dẫn dắt phong trào sinh viên cả nước. Đến nay, Hội đã có 23 Hội Sinh viên cấp tỉnh, thành phố, hơn 300 Hội Sinh viên trường Đại học, Học viện, Cao đẳng trực thuộc, cùng 16 Hội Sinh viên Việt Nam ở nước ngoài, quy tụ hàng triệu hội viên, sinh viên đang học tập, nghiên cứu và khởi nghiệp ở khắp mọi miền Tổ quốc và nhiều quốc gia trên thế giới.

Có thể nói, yêu cầu của thời đại đang đặt ra những thách thức và cơ hội chưa từng có đối với Hội Sinh viên Việt Nam. Thế giới đang tiến tới năm 2026 bằng một cuộc đại dịch chuyển trên nền tảng tri thức chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Nhân loại đang đứng trước kỷ nguyên mà sức mạnh của mỗi quốc gia được đo lường bằng trình độ đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng trước những biến chuyển nhanh chóng của thời đại số và kinh tế số. Nếu khoa học và công nghệ được xem là động cơ, thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên, chính là nguồn năng lượng quý giá nhất để vận hành động cơ ấy. Sinh viên Việt Nam hôm nay không còn dừng lại ở việc tiếp cận hay tiếp thu thành tựu khoa học – công nghệ của thế giới mà đã và đang từng bước làm chủ các công nghệ mang dấu ấn “Make in Vietnam”, khẳng định vai trò của lực lượng trí thức trẻ trong tiến trình phát triển đất nước.

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Việt Nam hiện có hơn 2 triệu sinh viên đại học, song tỷ lệ sinh viên theo học các lĩnh vực STEM mới chỉ đạt khoảng 27–31%, tương đương gần 600.000 sinh viên, với mật độ 55 sinh viên STEM trên 10.000 dân, còn thấp so với yêu cầu phát triển của nền kinh tế dựa trên khoa học – công nghệ. Trong khi đó, từ nay đến năm 2030, Việt Nam được dự báo cần bổ sung khoảng 1,3–1,5 triệu nhân lực công nghệ, trong đó 35–40% là nhân lực chất lượng cao; nhiều lĩnh vực then chốt đang thiếu hụt nghiêm trọng như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và dữ liệu lớn, bán dẫn hay an ninh mạng.

Ở chiều tích cực, phong trào nghiên cứu khoa học trong sinh viên đang có những chuyển động rõ nét. Hiện nay, khoảng 30–35% sinh viên đại học tham gia nghiên cứu khoa học, chủ yếu từ năm học thứ ba trở đi; giai đoạn 2021–2025, số đề tài và số sinh viên tham gia các giải thưởng, hội thảo khoa học cấp bộ và toàn quốc tăng bình quân 35–40% mỗi năm. Nhiều công trình nghiên cứu của sinh viên đã tiệm cận chuẩn mực quốc tế, được công bố trên các tạp chí khoa học uy tín thuộc hệ thống Scopus, Web of Science, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ sinh học và tự động hóa. Những kết quả này cho thấy sinh viên Việt Nam hoàn toàn có khả năng nghiên cứu theo chuẩn mực quốc tế khi được tạo điều kiện và môi trường phù hợp.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Sinh viên Việt Nam Lâm Tùng cho biết, hoạt động nghiên cứu khoa học trong sinh viên hiện vẫn còn phân tán, thiếu tính liên thông; nhiều câu lạc bộ học thuật, nhóm nghiên cứu hoạt động rời rạc, manh mún, chưa được kết nối thành các mạng lưới có định hướng chiến lược. Không ít sinh viên tài năng thiếu cố vấn đồng hành, thiếu học liệu chất lượng cao, thiếu không gian học thuật liên ngành, dẫn đến tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả, chưa chuyển hóa thành các công trình nghiên cứu, sản phẩm công nghệ hay nguồn nhân lực mũi nhọn cho đất nước. Vấn đề đặt ra không phải là sinh viên Việt Nam thiếu năng lực hay khát vọng, mà là chưa có một cơ chế đủ mạnh để tổ chức, dẫn dắt và phát huy đúng tầm tiềm năng to lớn ấy, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học - công nghệ trong giai đoạn mới.

*Kiến tạo cơ chế đồng hành cùng sinh viên

Trên cơ sở bám sát Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Hội Sinh viên Việt Nam tập trung nguồn lực đồng hành cùng sinh viên tài năng công nghệ, đặc biệt các sinh viên đang theo học nhóm 11 công nghệ chiến lược. Mục tiêu chung là tạo điều kiện để sinh viên phát huy cao nhất năng lực, trí tuệ, góp phần thực hiện thắng lợi các chương trình chuyển đổi số quốc gia và phát triển khoa học - công nghệ của đất nước.

Vừa qua, Hội Sinh viên đã triển khai Chương trình đồng hành với sinh viên Việt Nam tài năng công nghệ năm 2026. Theo kế hoạch, chương trình sẽ triển khai tối thiểu 20 hoạt động học thuật – khoa học – công nghệ có quy mô và chiều sâu, gắn trực tiếp với 11 nhóm công nghệ chiến lược của quốc gia, từ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain, bán dẫn, 5G/6G, tự động hóa, an ninh mạng, công nghệ không người lái đến y – sinh học, năng lượng sạch và Net Zero; phấn đấu thu hút trên 15.000 sinh viên, học sinh, thạc sĩ, nghiên cứu sinh, tiến sĩ trẻ trong và ngoài nước tham gia trực tiếp, bên cạnh hàng triệu lượt tiếp cận thông qua các nền tảng truyền thông số.

Thông qua các hội nghị, hội thảo khoa học sinh viên, các cuộc thi học thuật, hackathon và sân chơi công nghệ trong nước và quốc tế, chương trình hướng tới hình thành hệ thống bài báo khoa học, tham luận và ý tưởng đổi mới sáng tạo của sinh viên, tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như AI, dữ liệu, blockchain, bán dẫn, UAV, y sinh và năng lượng. Trên cơ sở đó, ít nhất 1.000 bài báo khoa học của sinh viên sẽ được hỗ trợ công bố quốc tế, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng công bố khoa học theo tinh thần Nghị quyết 57.

Từ các hoạt động học thuật, chương trình lựa chọn tối thiểu 200 dự án, ý tưởng công nghệ tiêu biểu để đồng hành hoàn thiện sản phẩm, kết nối chuyên gia và doanh nghiệp; đồng thời giới thiệu, trưng bày ít nhất 150 sản phẩm, mô hình, giải pháp khoa học – công nghệ của sinh viên. Song song với đó, hệ sinh thái tri thức được đầu tư thông qua việc bổ sung 5.000 đầu mục tài liệu vào kho học liệu số, thu hút hơn 500 nhà khoa học trẻ tham gia cố vấn, đồng hành, đồng thời lan tỏa tinh thần khoa học – công nghệ tới hơn 500.000 học sinh Trung học phổ thông, góp phần nuôi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.

Chia sẻ về ý nghĩa của chương trình, Nguyễn Song Thiên Long (sinh viên năm 3 ngành Khoa học Máy tính, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: Chương trình đồng hành với sinh viên Việt Nam tài năng công nghệ không chỉ là một hoạt động mang tính thời điểm, mà là một cách làm lâu dài, căn cơ và rất tiến bộ: lấy sinh viên làm trung tâm, lấy khoa học - công nghệ làm động lực và lấy sự đồng hành bền bỉ của Đoàn - Hội, thầy cô giáo, các nhà khoa học và doanh nghiệp làm nền tảng phát triển.

Cùng với việc triển khai Chương trình đồng hành với sinh viên Việt Nam tài năng công nghệ, Hội Sinh viên Việt Nam ra mắt Cổng thông tin Sinh viên Việt Nam tài năng công nghệ tại địa chỉ vietgenius.vn. Đây được xác định là nền tảng số đóng vai trò hạt nhân của hệ sinh thái đồng hành, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận kho học liệu và các bài báo khoa học quốc tế uy tín, kết nối trực tiếp với đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia trẻ và cập nhật các xu hướng công nghệ chiến lược. Đồng thời, cổng thông tin còn là cầu nối bền vững giữa sinh viên – nhà trường – doanh nghiệp và các chuyên gia đầu ngành, góp phần thúc đẩy chuyển giao tri thức, đưa các công trình nghiên cứu từ giảng đường từng bước ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Thông qua hệ thống chuyên mục về tin tức, sự kiện, lĩnh vực công nghệ, học bổng, kho học liệu và kết nối hợp tác, nền tảng này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ sinh viên định hướng học tập, nghiên cứu và phát triển lâu dài trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Có thể nói, khi sinh viên được tạo điều kiện tiếp cận tri thức, kết nối chuyên gia, thử sức trong các không gian học thuật và sáng tạo thực chất, tiềm năng trí tuệ trẻ sẽ không chỉ dừng lại ở khát vọng, mà từng bước được chuyển hóa thành những giá trị khoa học – công nghệ phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước./.
HQ