Không ít lao động có việc làm nhưng không đủ sống

Thu nhập tăng chậm, chi phí sinh hoạt leo thang

Chị Nguyễn Thị Thùy Trang - phó trưởng bộ phận chăm sóc khách hàng một trung tâm điện máy tại phường Phương Liệt (Hà Nội) - cho hay, chị làm việc tại công ty đã gần 7 năm, mức lương hiện tại được 11 triệu đồng/tháng, tăng gần gấp đôi so với thời điểm mới đi làm.

28 tuổi, đã lập gia đình và có 1 con gái đang học mầm non, chị Trang cho biết mức lương hiện tại chị phải rất căn cơ để đảm bảo các khoản chi tiêu, sinh hoạt trong bối cảnh gia đình phải thuê nhà, chồng chị lương khoảng 8 triệu đồng/tháng.

“Nếu chỉ nghe đi làm 7 năm, lương tăng gấp đôi, lại có tí chức vụ, ai cũng nghĩ mọi thứ của tôi rất ổn. Nhưng mức thu nhập này khiến tôi ngày càng khó chi tiêu trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang và mọi thứ tại Thủ đô đã thiết lập mặt bằng giá mới”, chị Trang than thở.

Theo chị Trang, chỉ tính riêng tiền thuê nhà, mỗi tháng gia đình chị tốn 5,5 triệu đồng. Tiền học cố định cho con gái khoảng 3,5 triệu đồng/tháng. Thêm tiền ăn, điện nước, chi phí sinh hoạt, tổng thu nhập khoảng 19 triệu đồng/tháng của gia đình chị gần như không có tích lũy. Chưa kể, con gái chị Trang bị bệnh bẩm sinh về đường hô hấp, những tháng cháu phải đi viện điều trị, chị Trang càng căng thẳng chuyện tiền nong.

Không chỉ người có gia đình mệt mỏi cân đối thu nhập để đảm bảo được cuộc sống tại Thủ đô, nhiều lao động trẻ độc thân cũng cảm thấy khó cầm cự nếu thu nhập không tăng.

Anh Nguyễn Văn Nam (quê phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) hiện là nhân viên một văn phòng công chứng tại phường Hà Đông (Hà Nội). Tốt nghiệp ngành Luật tại Trường Đại học Lao động xã hội năm 2023, anh Nam gắn bó với công việc hiện tại từ khi ra trường. Thời gian mới đi làm, mức lương học việc của anh Nam được khoảng 6 triệu đồng/tháng, cha mẹ anh thống nhất hỗ trợ thêm để anh đủ tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt, đi lại, ăn uống. Đến nay, dù đã được làm nhân viên chính thức, lương khoảng 10 triệu đồng/tháng, anh Nam vẫn sống rất chật vật.

“Tôi phải tính toán từng khoản chi tiêu cố định trong tháng, gồm tiền thuê nhà, tiền ăn, xăng xe đi lại. Các khoản như đi ăn với bạn bè, cưới xin… tôi để khoảng 2 triệu đồng để chi tiêu nhưng gần như không tháng nào đủ. Bố mẹ biết tôi khó khăn nên thường xuyên gửi gạo, đồ ăn… thậm chí cho thêm tiền. Đi làm hơn 2 năm, tôi thấy vẫn quá căng thẳng chuyện tiền nong, lương không đủ sống”, anh Nam nói.

Chất lượng việc làm chưa cao

Bà Bùi Thị Hoài Anh - trưởng phòng phân tích của một trung tâm khảo sát xã hội tại Hà Nội cho rằng, một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng lao động trẻ có việc làm nhưng sống chật vật là chất lượng việc làm chưa cao. Nhiều lao động trẻ làm việc trong các ngành dịch vụ, sản xuất gia công, thương mại… với mức lương khởi điểm thấp, lộ trình tăng lương chậm. Chưa kể, không ít vị trí việc làm hiện nay mang tính tạm thời, linh hoạt, thiếu ổn định về giờ làm và thu nhập. Doanh nghiệp thắt chặt chi phí, tối ưu nhân sự khiến người lao động dễ rơi vào tình trạng giảm giờ làm, cắt thưởng hoặc không có nguồn thu ổn định dài hạn.

“Đáng lo ngại là nhóm lao động này không thuộc diện thất nghiệp để được hỗ trợ nhưng cũng không đủ thu nhập để đảm bảo cuộc sống tối thiểu. Đây chính là “vùng xám” của thị trường lao động - nơi người lao động dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế”, bà Hoài Anh nói.

Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội, tình trạng “có việc nhưng không đủ sống” đang trở thành vấn đề xã hội đáng quan tâm, đặt ra nhiều thách thức cho chính sách lao động - tiền lương và an sinh. Tại các đô thị lớn, thu nhập của lao động trẻ chủ yếu tập trung ở mức 10 triệu đồng/tháng, nhiều người phải đối mặt với áp lực chi tiêu tăng theo thời gian. Áp lực tài chính kéo dài khiến nhiều lao động trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng, mất động lực gắn bó với công việc. Không ít người chọn cách nhảy việc liên tục, làm thêm nhiều… Về lâu dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực khi người lao động không đủ điều kiện đầu tư cho học tập, nâng cao kỹ năng - yếu tố then chốt để cải thiện thu nhập.

Để tháo gỡ nghịch lý “có việc nhưng không đủ sống”, bà Hương đề xuất chính sách tiền lương cần tiếp tục được điều chỉnh theo hướng tiệm cận mức sống tối thiểu, phản ánh đúng chi phí sinh hoạt, đặc biệt tại các đô thị lớn; cần nâng cao kỹ năng cho lao động trẻ, giúp họ tiếp cận các vị trí có giá trị gia tăng cao hơn; cần mở rộng mạng lưới an sinh cho lao động có việc làm nhưng thu nhập thấp.