Hà Nội giãn dân, khu tái định cư phải là nơi đáng sống

Đây không phải là vấn đề mới. Ngay từ năm 1998, UBND TP Hà Nội đã đặt ra chủ trương di dân phố cổ với mục tiêu giảm mật độ dân cư cũng như áp lực lên cơ sở hạ tầng tại khu vực này. Gần nhất là năm 2021 với việc ban hành quy hoạch phân khu đô thị ở 4 quận nội đô cũ, Hà Nội một lần nữa đi tìm lời giải cho bài toán giãn dân phố cổ.

Các kế hoạch này gần như không “nhúc nhích” trong gần 30 năm vì nhiều lý do: Chưa giải quyết được vấn đề sinh kế cho người dân phố cổ khi buôn bán nhỏ, dịch vụ gia đình, hàng quán truyền thống… không chỉ tạo thu nhập mà còn là nền tảng tồn tại của cả gia đình. Các khu tái định cư thiếu “độ sống”, xa trung tâm, giao thông bất tiện, thiếu việc làm, thiếu chợ, thiếu không gian cộng đồng. Đời sống tinh thần và sinh kế bị đứt gãy, khiến nhiều người dù đã nhận nhà vẫn tìm cách quay về nội đô bằng mọi giá.

Bên cạnh đó là những vấn đề về pháp lý, quyền lợi chồng chéo.

Lần này, cùng với Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm vừa được trình lên HĐND TP Hà Nội thì câu chuyện di dân, giãn dân trong nội đô lại được đặt ra với quy mô lớn hơn, phạm vi tác động rộng hơn, đòi hỏi các giải pháp hợp lý và quyết tâm cao hơn.

Phải khẳng định rằng chủ trương giãn dân là đúng. Hà Nội với định hướng là một “siêu đô thị” văn minh, hiện đại không thể tiếp tục với “manh áo” chật hẹp. Người dân vẫn tiếp tục sống chen chúc trong những khu nhà xuống cấp, tiềm ẩn rủi ro cháy nổ và mất an toàn.

Điểm khác biệt lớn nhất so với các kế hoạch trước đây là lãnh đạo TP Hà Nội không tập trung vào ngắn hạn mà nhìn xa hơn: Hướng tới tầm nhìn 100 năm.

Điểm khác biệt nữa là với Quy hoạch tổng thể Thủ đô, mỗi người dân Hà Nội đã hình dung về một Hà Nội trong tương lai rõ nét hơn, thực sự trở thành trái tim của đất nước.

Nhưng vấn đề vẫn là liệu bài toán di dân lần này có khắc phục được những “điểm nghẽn” đã từng có trước đây?

TP Hà Nội đưa ra cam kết: “Người dân thuộc diện giải tỏa, di dời một phần được bố trí tái định cư tại chỗ, một phần tại các Khu đô thị mới ở các cực tăng trưởng (Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc...) được đầu tư xây dựng đồng bộ, hiện đại, đầy đủ tiện ích (trường học, bệnh viện, công viên), đảm bảo chất lượng cuộc sống tốt hơn nơi ở cũ”.

Rõ ràng, giãn dân chỉ có thể thành công khi người dân tự nguyện rời đi, vì họ nhìn thấy tương lai tốt hơn cho mình và con cái. Muốn vậy, khu tái định cư phải là nơi đáng sống, có việc làm, có sinh kế, có sự tiếp nối văn hóa - cộng đồng, chứ không chỉ là những khối nhà bê tông.

Bài toán giãn dân nội đô Hà Nội cần được nhìn lại một cách căn cơ: Không chạy theo tiến độ hình thức, không chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà đặt người dân vào trung tâm của chính sách.

Để thành phố bền vững hơn, nhưng cũng phải để cuộc sống người dân tốt lên. Khi hai mục tiêu đó gặp nhau, bài toán giãn dân mới có cơ hội tìm được lời giải thực sự - sau gần ba thập kỷ loay hoay, không có lời giải.