Doanh nghiệp công nghiệp phía Nam tăng tốc trước áp lực chuỗi cung ứng

Chuyển từ gia công sang đầu tư chiều sâu công nghệ

Trong nhiều nhà máy công nghiệp tại phía Nam hiện nay, robot tự động, hệ thống quản trị số và dây chuyền sản xuất thông minh đang dần thay thế mô hình vận hành truyền thống. Không khí sản xuất ấy cho thấy công nghiệp Việt Nam đang bước vào một “guồng quay” mới, không chỉ cạnh tranh bằng lao động giá rẻ, gia công đơn thuần. Áp lực nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu đang buộc nhiều doanh nghiệp công nghiệp phải chuyển mạnh sang đầu tư công nghệ, tự động hóa và sản xuất xanh.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cho rằng doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI hiện không còn là hai khu vực phát triển tách biệt mà cần được nhìn nhận như hai cấu phần bổ trợ trong cùng một hệ sinh thái công nghiệp.

Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt về công nghệ, quản trị hiện đại, tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, để nâng chất lượng tăng trưởng công nghiệp theo hướng bền vững, yếu tố quyết định lâu dài vẫn phải là năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.

“Nếu chỉ tăng trưởng dựa trên gia công, lắp ráp hoặc phụ thuộc vào khu vực FDI thì giá trị gia tăng nội địa sẽ chưa cao”, Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp phát triển công nghiệp, ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng lợi thế ngắn hạn mà buộc phải đầu tư vào công nghệ, tự động hóa, quản trị số và tiêu chuẩn ESG.

Khi Liên minh châu Âu triển khai các cơ chế như CBAM, doanh nghiệp nào không giảm phát thải sẽ dần mất lợi thế cạnh tranh. Đây là lý do nhiều doanh nghiệp đang đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi số và xây dựng mô hình sản xuất phát thải thấp.

Bộ Công Thương hiện định hướng thúc đẩy mạnh sản xuất thông minh, ứng dụng AI, IoT và dữ liệu số trong công nghiệp nhằm nâng năng suất, giảm phát thải và tăng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam. 

Trong “cuộc đua” mới của công nghiệp toàn cầu, ESG, Net Zero và truy xuất phát thải carbon đang dần trở thành “tấm vé” để doanh nghiệp duy trì chuỗi đơn hàng quốc tế. Điều này buộc nhiều nhà máy phải đầu tư mạnh hơn cho điện sạch, sản xuất xanh và quản trị số nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.

Doanh nghiệp FDI mở rộng chuỗi sản xuất công nghệ cao

Song song với doanh nghiệp trong nước, khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng chuỗi sản xuất công nghệ cao và hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới tại Việt Nam.

Ông Lữ Chính Minh, Tổng giám đốc Công ty Điện tử Tripod Việt Nam cho biết, Việt Nam hiện đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất điện tử và PCB (bảng mạch in) quan trọng của thế giới nhờ môi trường chính trị ổn định, nguồn nhân lực trẻ và lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do. Các nhà máy PCB hiện đang chuyển mạnh sang mô hình sản xuất xanh với các tiêu chuẩn như ESG, RBA, ISO 14001 và ISO 45001; đồng thời đẩy mạnh tự động hóa, quản lý năng lượng và giám sát phát thải carbon để đáp ứng yêu cầu của khách hàng toàn cầu.

Hiện, doanh nghiệp tập trung đầu tư vào PCB cho AI Server, HDI cao cấp, PCB tốc độ cao và mô hình nhà máy thông minh. Dự kiến, trong năm 2026, doanh nghiệp tuyển mới khoảng 2.500 lao động kỹ thuật và chuyên môn cao, đồng thời đầu tư khoảng 250 triệu USD cho thiết bị sản xuất. Giá trị xuất khẩu hàng năm dự kiến đạt khoảng 200 triệu USD, góp phần nâng vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng điện tử và AI toàn cầu.

Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, một trong những “điểm nghẽn” lớn hiện nay là doanh nghiệp nội địa chưa làm chủ được công nghệ lõi, công nghệ nguồn trong nhiều ngành chủ lực; hàm lượng công nghệ trong sản phẩm vẫn chủ yếu ở mức trung bình và thấp. Khả năng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp FDI cũng còn hạn chế, trong khi Việt Nam vẫn thiếu các doanh nghiệp quy mô lớn đủ sức dẫn dắt chuỗi sản xuất và mạng lưới cung ứng.

Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, điều quan trọng trong giai đoạn tới không phải lựa chọn giữa doanh nghiệp nội hay FDI mà là hình thành được hệ sinh thái liên kết thực chất giữa hai khu vực để nâng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị giữ lại cho nền kinh tế. Có thể thấy, trong “dòng chảy” tái cấu trúc công nghiệp toàn cầu, sự chuyển mình của doanh nghiệp công nghiệp phía Nam không chỉ phản ánh áp lực cạnh tranh mới mà còn cho thấy nỗ lực nâng vị thế công nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị quốc tế.

Công nghiệp bán dẫn đang được xem là một trong những lĩnh vực chiến lược trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo thông tin từ Bộ Công Thương, Việt Nam hiện đã thu hút hơn 50 doanh nghiệp thiết kế chip cùng 241 dự án FDI trong lĩnh vực bán dẫn với tổng vốn đăng ký trên 14,2 tỷ USD.  Trong khi đó, tại Hannover Messe 2026 - một trong những triển lãm công nghiệp lớn nhất thế giới diễn ra tháng 4/2026 tại Đức, Việt Nam đã tham gia kết nối nhiều doanh nghiệp cơ khí, tự động hóa và công nghiệp hỗ trợ với các chuỗi sản xuất quốc tế. Sự hiện diện này cho thấy doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái sản xuất công nghệ cao toàn cầu.