Công trình hóa dầu đầu tiên tại Phú Mỹ của Petrovietnam - nền móng cho ngành hóa dầu

Vượt qua hoài nghi để hiện thực hóa công trình hóa dầu đầu tiên

Gần ba thập kỷ trước, khi nền nông nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn phân bón nhập khẩu, bài toán an ninh lương thực luôn hiện hữu như một sức ép thường trực. Giá phân bón bấp bênh, nguồn cung thiếu ổn định, những “cơn sốt” urê theo biến động thị trường thế giới tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế của hàng chục triệu nông dân. Trong bối cảnh đó, một quyết định mang tính lịch sử đã được đưa ra: xây dựng nhà máy sản xuất phân đạm từ khí thiên nhiên đầu tiên tại Việt Nam, mở lối cho công nghiệp hóa dầu non trẻ của đất nước.

Lễ động thổ xây dựng Nhà máy Đạm Phú Mỹ.

Năm 2000, Chính phủ quyết định giao Tổng công ty Dầu khí Việt Nam (nay là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam - Petrovietnam) triển khai Dự án Nhà máy đạm Phú Mỹ, công trình thuộc khâu sau của ngành dầu khí, tận dụng khí thiên nhiên để sản xuất phân bón. Với tổng mức đầu tư 445 triệu USD, công suất thiết kế 740.000 tấn urê/năm, dự án được đặt tại Khu công nghiệp Phú Mỹ I (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nay là TP HCM), gắn với chiến lược phát triển Cụm Khí - Điện - Đạm của quốc gia.

Tuy nhiên, quyết định đầu tư Nhà máy đạm Phú Mỹ không hề dễ dàng. Cuối năm 2000, giá urê thế giới có thời điểm giảm xuống dưới 100 USD/tấn, nhiều ý kiến lo ngại về hiệu quả kinh tế của dự án. Không ít hoài nghi cho rằng ngành dầu khí khó có thể đảm đương được lĩnh vực sản xuất phân bón, vốn được xem là “địa hạt” của ngành hóa chất.

Nhớ lại thời điểm đó, ông Ngô Thường San, khi ấy là Tổng Giám đốc, Ủy viên thường trực HĐQT Petrovietnam, cho biết, giá đạm lúc đó rất thấp, nguy cơ thua lỗ là hiện hữu. Tuy nhiên, sau khi xem xét toàn diện, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã chỉ đạo đồng ý để Petrovietnam đầu tư xây dựng Nhà máy đạm và phát triển Cụm Khí - Điện - Đạm Phú Mỹ.

Ông Bùi Văn Tứ, nguyên Trưởng ban Quản lý Dự án Nhà máy đạm Phú Mỹ, chia sẻ: “Năm 2001, tôi được giao phụ trách dự án. Công việc điều hành dự án vào thời điểm đó phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức. Đầu tiên phải thấy rằng, quyết sách của Chính phủ xây dựng Nhà máy đạm Phú Mỹ là một quyết định dũng cảm!”.

Nhà máy đạm Phú Mỹ - công trình hóa dầu đầu tiên của Petrovietnam, đặt nền móng cho ngành công nghiệp hóa dầu Việt Nam.

Dự án chính thức khởi công ngày 27/3/2001. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự đồng hành của Petrovietnam và tinh thần dấn thân của đội ngũ kỹ sư, công nhân, dự án đã hoàn thành trong 34 tháng - một tiến độ được đánh giá cao so với các công trình cùng loại trên thế giới. Đáng chú ý, chi phí đầu tư thực tế chỉ khoảng 380 triệu USD, tiết kiệm hàng chục triệu USD so với tổng dự toán được duyệt.

Ngày 21/9/2004, Nhà máy đạm Phú Mỹ chính thức được bàn giao từ Liên danh nhà thầu Technip - Samsung cho chủ đầu tư, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam sở hữu một nhà máy sản xuất phân đạm hiện đại do chính đội ngũ kỹ sư, công nhân trong nước vận hành.

Nguồn cung phân bón ổn định đã tạo điều kiện để nền nông nghiệp Việt Nam bứt phá về năng suất, mở rộng diện tích canh tác.

Từ những mẻ urê đầu tiên đến trụ cột an ninh lương thực

Sự ra đời của Nhà máy đạm Phú Mỹ nhanh chóng làm thay đổi căn bản cán cân cung - cầu phân bón trong nước. Chỉ trong những năm đầu vận hành, nhà máy đã đáp ứng khoảng 40-50% nhu cầu phân đạm cả nước, góp phần giảm mạnh phụ thuộc nhập khẩu, ổn định thị trường và hạn chế tình trạng đầu cơ, sốt giá.

Quan trọng hơn, nguồn cung phân bón ổn định đã tạo điều kiện để nền nông nghiệp Việt Nam bứt phá về năng suất, mở rộng diện tích canh tác và đa dạng hóa cây trồng. Từ chỗ lo thiếu lương thực, Việt Nam từng bước khẳng định vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.

Từ chỉ có một sản phẩm urê ban đầu, PVFCCo - Phú Mỹ đã mở rộng sang sản xuất nhiều dòng phân bón khác.

Được thành lập để tiếp nhận và vận hành Nhà máy đạm Phú Mỹ, Tổng công ty Phân bón và Hoá chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ) - đơn vị thành viên của Petrovietnam, từng bước trưởng thành từ một doanh nghiệp “đơn sản phẩm” thành nhà sản xuất phân bón và hóa chất hàng đầu Việt Nam. Từ chỉ có một sản phẩm urê ban đầu, PVFCCo - Phú Mỹ mở rộng sang sản xuất nhiều dòng phân bón khác: NPK công nghệ hóa học với hàng chục công thức khác nhau, DAP, Kali, SA, phân bón vi sinh, hữu cơ... chuyên biệt theo từng vùng thổ nhưỡng.

Ông Nguyễn Xuân Hòa, Chủ tịch HĐQT PVFCCo - Phú Mỹ, cho biết: “Sau khi Nhà máy Đạm Phú Mỹ đi vào hoạt động, ngành trồng trọt và chăn nuôi đều có bước phát triển vượt bậc. Những kết quả đó gắn liền với vai trò và thành tựu của Phú Mỹ trong hơn hai thập kỷ qua”.

Đến nay, Phú Mỹ đã cung ứng cho thị trường hơn 16,8 triệu tấn urê, hơn 1 triệu tấn NPK cùng hàng triệu tấn phân bón, hóa chất khác; đóng góp hơn 8.000 tỷ đồng vào ngân sách Nhà nước và dành hơn 1.400 tỷ đồng cho các hoạt động an sinh xã hội.

Nền móng cho hóa dầu và chuyển dịch xanh

Từ thành công của Nhà máy đạm Phú Mỹ, PVFCCo - Phú Mỹ từng bước tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực quản trị dự án và làm chủ công nghệ, tạo nền tảng để mở rộng sang các lĩnh vực hóa dầu, hóa chất và năng lượng mới.

Theo ông Nguyễn Xuân Hòa, trong định hướng chiến lược của Petrovietnam, PVFCCo - Phú Mỹ tiếp tục được giao trọng trách giữ vai trò trụ cột của ngành nông nghiệp Việt Nam.

Ông cho biết, trong bối cảnh đầy thách thức hiện nay, động lực then chốt trước hết vẫn là giữ vững sự ổn định, an toàn trong sản xuất và hiệu quả của mảng kinh doanh chủ lực, đặc biệt là các sản phẩm phân bón phục vụ nông nghiệp - lĩnh vực gắn liền với sứ mệnh và thương hiệu Phú Mỹ. Tổng công ty kiên định duy trì vị thế nhà cung cấp phân bón hàng đầu, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ nhằm phát triển các dòng sản phẩm chất lượng cao hơn, an toàn hơn và thân thiện với môi trường, bao gồm phân bón hữu cơ - vi sinh và các giải pháp dinh dưỡng thế hệ mới.

Kỹ sư của PVFCCo - Phú Mỹ hướng dẫn nông dân tiếp cận các mô hình canh tác khoa học, cải tạo và tái tạo đất.

Cùng với hoạt động sản xuất, PVFCCo - Phú Mỹ chú trọng phát triển hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp, hướng dẫn nông dân tiếp cận các mô hình canh tác khoa học, cải tạo và tái tạo đất, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây vừa là trách nhiệm xã hội, vừa là động lực thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững.

Trên nền tảng phân bón vững chắc đó, PVFCCo - Phú Mỹ xác định hóa chất sẽ là động lực tăng trưởng chiến lược trong giai đoạn tiếp theo. Với lợi thế về kỹ thuật, công nghệ và kinh nghiệm quản trị, Tổng công ty tập trung phát triển mảng hóa chất theo ba định hướng trọng tâm: hóa chất cơ bản (H₂SO₄, H₂O₂, NaOH), hóa chất xanh (DEF Phú Mỹ) và hóa chất siêu tinh khiết (nhôm oxit Al₂O₃). Các sản phẩm truyền thống như NH₃, CO₂, UFC85 tiếp tục được duy trì và tối ưu, đồng thời mở rộng ứng dụng để làm nền tảng cho các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Định hướng hóa chất xanh và hóa chất siêu tinh khiết thể hiện cam kết mạnh mẽ của PVFCCo - Phú Mỹ trong đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, chất lượng và công nghệ, phục vụ các ngành công nghiệp công nghệ cao, năng lượng, điện tử - bán dẫn, thực phẩm và dược phẩm. Thông qua đầu tư công nghệ và mở rộng hợp tác với các đối tác chiến lược, PVFCCo - Phú Mỹ hướng tới xây dựng một hệ sinh thái hóa chất hiện đại, bền vững và có chiều sâu.

Song song với đó, PVFCCo - Phú Mỹ đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm như bồn chứa H₃PO₄, bồn NH₃, trạm điện 110 kV… nhằm hoàn thiện chuỗi sản xuất và nâng cao năng lực vận hành của tổ hợp Nhà máy Đạm Phú Mỹ. Các dự án tối ưu chi phí và giảm phát thải như sử dụng hơi Biomass, thu hồi và sản xuất CO₂ lỏng cũng được triển khai mạnh mẽ, hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Định hướng hóa chất xanh và hóa chất siêu tinh khiết thể hiện cam kết mạnh mẽ của PVFCCo - Phú Mỹ trong đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường.

Ông Nguyễn Xuân Hòa nhấn mạnh, với sự đồng hành của Petrovietnam và các đối tác, PVFCCo - Phú Mỹ sẽ tiếp tục tạo ra giá trị lớn hơn cho nền nông nghiệp và kinh tế đất nước, xứng đáng với vai trò doanh nghiệp chủ lực trong chiến lược bảo đảm an ninh lương thực và tăng trưởng xanh.

Nhìn lại quá trình hình thành và phát triển, từ một quyết sách dũng cảm đến một công trình biểu tượng, Nhà máy đạm Phú Mỹ đã khẳng định tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước và Petrovietnam trong việc gắn kết an ninh năng lượng với an ninh lương thực. Thành công của công trình không chỉ dừng lại ở các con số sản lượng hay doanh thu, mà còn mở ra một hướng đi bền vững cho công nghiệp hóa dầu Việt Nam, dựa trên trí tuệ, bản lĩnh và sự bền bỉ của con người dầu khí.

Từ nơi những mẻ urê đầu tiên ra đời, hành trình hóa dầu Việt Nam đã được khai mở. Trên nền móng ấy, một tương lai xanh hơn, tự chủ hơn cho nông nghiệp và năng lượng quốc gia đang tiếp tục được kiến tạo.

Phương Ngân