Sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn phải đi cùng đổi mới quản trị

Cả nước hiện còn 705 đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn. Trong đó, 17 đơn vị chưa đạt cả hai tiêu chuẩn về diện tích và dân số, 529 đơn vị chưa đạt chuẩn diện tích và 159 đơn vị chưa đạt chuẩn dân số.

Dù vậy, Trung ương không đặt vấn đề sắp xếp, điều chỉnh lại địa giới hành chính cấp xã, vì cơ bản cả hệ thống đang hoạt động ổn định, hiệu quả.

Địa phương nào thấy thật sự cần thiết phải điều chỉnh, căn cứ chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy hoạch, thực tiễn quản trị và nguyện vọng chính đáng của nhân dân thì đề xuất cấp có thẩm quyền quyết định.

Tại TPHCM, Thành ủy TPHCM vừa có văn bản gửi Đảng ủy UBND Thành phố, Đảng ủy các xã, phường, đặc khu, Ban Nghiên cứu phát triển Thành phố, Ban Tổ chức Thành ủy và Văn phòng Thành ủy về việc tiếp tục nghiên cứu phương án sắp xếp ĐVHC cấp xã trên địa bàn.

Nếu xét thấy thật sự cần thiết phải điều chỉnh, các địa phương được yêu cầu xây dựng phương án trên cơ sở khoa học, thận trọng, bảo đảm đồng thuận xã hội, sự thống nhất giữa các ĐVHC có liên quan và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Các xã, phường, đặc khu phải gửi báo cáo kết quả về Ban Thường vụ Thành ủy, thông qua Ban Tổ chức Thành ủy, trước ngày 30.8.2026.

Tại Hải Phòng, toàn thành phố chỉ có 9 xã, phường sau sáp nhập chưa bảo đảm tiêu chuẩn về diện tích và 1 phường chưa bảo đảm tiêu chuẩn về quy mô dân số (không tính đặc khu Bạch Long Vỹ do đặc thù).

Chủ trương của Hải Phòng là không có biến động lớn về địa giới hành chính cấp xã.

Trao đổi về nội dung này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - cho rằng, vì điều kiện của mỗi địa phương rất khác nhau nên việc tiếp tục sắp xếp không thể chỉ căn cứ vào các tiêu chí về diện tích và quy mô dân số.

Theo đại biểu, hiện nay không thể áp dụng một bộ tiêu chí cho mọi địa bàn. Bởi một số xã miền núi có dân số ít nhưng địa bàn rộng, giao thông khó khăn và dân cư sinh sống phân tán.

Nếu sáp nhập chỉ để đáp ứng tiêu chuẩn về dân số hoặc diện tích, người dân có thể phải đi lại xa hơn để giải quyết thủ tục hành chính, chính quyền khó bám sát cơ sở hơn và dịch vụ công cũng khó tiếp cận hơn. Khi đó, việc “đạt chuẩn” về mặt số liệu lại có thể làm giảm hiệu quả quản trị trong thực tế.

Theo đại biểu, điều quan trọng nhất là phải chuyển tư duy từ sắp xếp địa giới sang kiến tạo năng lực quản trị cơ sở. Việc đầu tiên là phải tránh tư duy cơ học trong tổ chức ĐVHC.

Do vậy, đợt sắp xếp tiếp theo không nên chỉ được nhìn như bước tiếp tục hoàn thiện các tiêu chuẩn về diện tích và dân số. Điều quan trọng hơn là phải tạo ra những ĐVHC có năng lực quản trị tốt hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Sau hơn 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng bài học lớn nhất là sắp xếp tổ chức hành chính phải đi cùng đổi mới quản trị.

Nếu chỉ giảm đầu mối mà không nâng cao năng lực vận hành, không cải thiện chất lượng phục vụ, không phân định rõ trách nhiệm, không trao đủ nguồn lực cho cơ sở thì mục tiêu tinh gọn sẽ chưa thể chuyển hóa thành hiệu quả thực chất.

Khi cấp xã mạnh hơn, gần dân hơn, hiểu dân hơn, phục vụ dân tốt hơn, thì cải cách tổ chức bộ máy mới thực sự đi vào chiều sâu. Ý nghĩa cuối cùng của sắp xếp không phải chỉ làm cho bản đồ hành chính gọn hơn, mà làm cho đời sống người dân tốt hơn và năng lực phát triển của đất nước bền vững hơn.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng cùng với việc tiếp tục sắp xếp ĐVHC, cần đặc biệt quan tâm đến chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã. Việc bố trí nhân sự không thể chỉ là “ghép cơ học” đội ngũ cũ vào đơn vị mới mà phải dựa trên năng lực, sở trường, phẩm chất và khả năng thích ứng của từng cán bộ.